Yanacaq filtri dəyişilməzsə nə olur?

Yanacaq filtri avtomobilin yanacaq sistemində ən vacib qoruyucu elementlərdən biridir. Onun əsas vəzifəsi çəndən gələn yanacağı mühərrikə çatmamış əvvəlcədən təmizləməkdir. Çünki yanacaq heç vaxt tam ideal təmiz olmur. İstər keyfiyyətli yanacaq doldurulsun, istərsə də tanınmış məntəqədən alınsın. FƏrqi yoxdur. Yenə də içində mikroskopik çirklər, toz hissəcikləri, metal qırıntıları və su damcıları ola bilər.
Bu maddələr birbaşa mühərrikə daxil olsa, ciddi problemlərə yol açar. Məhz bu nöqtədə yanacaq filtri səhnəyə çıxır və mühərriki qoruyan sipər rolunu oynayır. Filtr olmasa, mühərrik çirkli yanacaqla işləməli olar və bu da onun ömrünü xeyli azaldar. Yəni yanacaq filtri avtomobil üçün sanki qoruyucu qalxan kimidir.
Filterin rolu təkcə yanacağı süzməklə bitmir. Filtr eyni zamanda yanacaq sistemində sabit axını qoruyur. Təzyiq balansının düzgün qurulmasına kömək edir və enjektorları çirkdən mühafizə edir. Təsəvvür et ki, su kranından birbaşa çirkli su içirsən. Nə qədər zərərli olar, elə deyilmi? Mühərrik üçün də çirkli yanacaq eyni dərəcədə təhlükəlidir. Filtr bu çirkləri tutaraq mühərrikin içərisinə keçməsinə imkan vermir. Pas qırıntıları, toz, qum hissəcikləri və su damcıları filtrdə qalır, təmiz yanacaq isə yoluna davam edir.
Bu məqalədə, yanacaq filtrinin dəyişdirilməməsinin mühərrik, sərfiyyat və təhlükəsizlik baxımından hansı ciddi fəsadlara səbəb olduğunu öyrənəcəksiniz.

Yanacaq filtri dəyişilmədikdə ilk əlamətlər

Yanacaq filtri uzun müddət dəyişilmədikdə problemlər səssiz şəkildə başlayır. Sürücü çox vaxt bunu dərhal hiss etmir. Avtomobil əvvəlki kimi işləyir kimi görünə bilər. Amma içəridə proseslər artıq pozulmağa başlayır. Filtr tədricən çirkləndikcə yanacağın axını zəifləyir və mühərrik lazımi qədər yanacaq ala bilmir. Bu isə avtomobilin davranışında hiss olunan dəyişikliklərə səbəb olur. Sanki maşın əvvəlki çevikliyini itirir. Daha ağır hərəkət edir, sürücünün verdiyi əmrlərə gec reaksiya verir. Ən təhlükəli tərəfi odur ki, sürücülərin çoxu bu vəziyyəti mühərrikin qocalması kimi qəbul edir və əsas səbəbi araşdırmır. Halbuki problemin kökü çox vaxt sadə bir filtrdən qaynaqlanır. Vaxtında müdaxilə edilməzsə, bu ilkin əlamətlər daha ciddi nasazlıqlara yol açır və xərclər qat-qat artır.

Mühərrikin zəif işləməsi

Filter tutulduqda mühərrik kifayət qədər yanacaq ala bilmir. Bu, onun iş ritmini pozur. Normalda mühərrik stabil, bərabər səslə işləməlidir. Amma filtr çirkli olduqda yanacaq axını zəifləyir. Mühərrik sanki nəfəsi çatmayan insan kimi davranır. Sürətlənmə zamanı güc azalır. Avtomobil özünü ağır aparır, yokuş çıxarkən zorlanır. Bəzən sürücü qaza basır, amma gözlədiyi reaksiya gəlmir. Bu hal uzun müddət davam etdikdə mühərrik daha çox yüklənir. Daxili hissələr normadan artıq gərginlik altında işləyir. Nəticədə təkcə komfort yox, mühərrikin ömrü də risk altına düşür. Sanki bir idmançı oksigensiz qaçmağa məcbur qalır, bir müddət sonra gücdən düşür. Mühərrik də eyni vəziyyətə düşür.

Çətin işə düşmə problemi

Avtomobilin işə düşməsi üçün yanacaq sistemində düzgün təzyiq formalaşmalıdır. Filtr tutulduqda bu təzyiq lazımi səviyyəyə çata bilmir. Nəticədə start zamanı mühərrik gec reaksiya verir. Bir neçə dəfə açar çevirmək lazım gəlir. Bəzən mühərrik işə düşür, amma dərhal sönür. Bu vəziyyət soyuq havalarda daha aydın hiss olunur. Sürücü düşünür ki, problem batareyadadır və ya şamlarla bağlıdır. Halbuki əsas səbəb yanacağın sərbəst axa bilməməsidir. Filtr çirkləndikcə sistemdə hava yığıla bilər. Yanacaq gec gəlir və mühərrik start almaqda çətinlik çəkir. Bu hal getdikcə daha da pisləşir və bir gün maşın ümumiyyətlə işə düşməyə bilər.

Yanacaq sərfiyyatının artması

Filtr dəyişilmədikdə avtomobil təkcə zəif işləmir, daha çox yanacaq sərf etməyə başlayır. Bu, sürücünün cibinə birbaşa təsir edən məsələdir. Normalda mühərrik ehtiyacına uyğun miqdarda yanacaq almalıdır. Amma filtr tutulduqda sistemdə balans pozulur və elektron idarəetmə bloku vəziyyəti düzəltmək üçün daha çox yanacaq göndərməyə çalışır. Nəticədə avtomobil əvvəlkindən daha çox yanacaq sərf edir. Amma performans artmır, əksinə azalır. Bu isə paradoksal vəziyyət yaradır. Sürücü daha çox pul xərcləyir, amma daha az nəticə alır. Uzun müddət bu vəziyyət davam etdikdə yanacaq xərci nəzərəçarpacaq dərəcədə artır. Sürücü səbəbi anlamadan əlavə ödəniş etməyə məcbur qalır.

Filtrin tutulmasının təsiri

Filtr tutulduqda yanacağın axını qeyri-sabit olur. Mühərrik bəzən lazımi qədər yanacaq alır, bəzən isə çatışmazlıq yaranır. Bu qeyri-sabitlik avtomobilin beynini çaşdırır. Elektron sistem balans yaratmaq üçün daha çox yanacaq püskürdür. Amma bu, problemi kökündən həll etmir. Sanki deşilmiş vedrəyə daha çox su tökməyə çalışırsan, amma vedrə dolmur. Nəticədə yanacaq sərfiyyatı artır. Amma mühərrikin işi stabilləşmir. Bu proses davam etdikcə yanacaq sistemində əlavə yüklənmə yaranır və digər detallar da risk altına düşür.

Mühərrikə düşən risklər

Yanacaq filtri dəyişilmədikdə ən böyük zərbəni birbaşa mühərrik alır. Çirkli yanacaq mühərrikin daxilinə keçdikdə daxili hissələr üçün ciddi təhlükə yaranır. Normalda filtr bütün çirkləri saxlamalıdır. Amma tutulduqdan sonra bəzi hissəciklər süzülmədən keçir və yanma kamerasına daxil olur. Bu isə mühərrikin daxili səthlərini zədələyə bilər. Uzun müddət bu şəkildə işləyən mühərrik tədricən gücdən düşür, sarsıntılar artır və səs dəyişir. Bəzi sürücülər bunu təbii aşınma kimi qəbul edir. Səbəb vaxtında dəyişilməyən filtr ola bilər.

Yanma prosesinin pozulması

Təmiz yanacaq mühərrikdə düzgün yanma üçün əsas şərtdir. Filtr çirkli olduqda yanacaq tərkibində olan yad maddələr yanma prosesini pozur. Yanma bərabər getmir. Bəzi silindrlər daha zəif işləyir, bəziləri isə normadan artıq yüklənir. Nəticədə mühərrik titrəməyə başlayır, səs dəyişir, sürücü narahatlıq hiss edir. Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə şamlar, klapanlar və digər vacib hissələr zədələnə bilər. Yanma prosesinin pozulması təkcə komfortu yox, təhlükəsizliyi də azaldır.

Enjektorların zədələnməsi

Enjektorlar yanacağı çox dəqiq dozada mühərrikə püskürdən həssas detallardır. Çirkli yanacaq bu enjektorların içində çöküntü yarada bilər. Zamanla bu çöküntülər enjektorları tıxayır və yanacaq püskürtmə prosesi pozulur. Nəticədə mühərrik bəzən həddən artıq yanacaq alır, bəzən isə ümumiyyətlə almır. Bu da mühərrikin işini qeyri-sabit edir. Enjektorların təmiri və ya dəyişdirilməsi isə kifayət qədər baha başa gəlir. Yəni vaxtında dəyişilməyən ucuz bir filtr sürücünü yüksək xərcə salan problemə sürükləyə bilər. Sanki bir mismarı vaxtında çıxarmayıb sonradan bütün təkəri dəyişmək məcburiyyətində qalırsan.

Güc itkisi və performans azalması

Yanacaq filtri dəyişilmədikdə avtomobilin gücü tədricən azalır. Sürücü bunu açıq şəkildə hiss etməyə başlayır. Əvvəllər rahat sürət yığan maşın artıq ağır hərəkət edir, yokuşlarda zorlanır. Ötmə zamanı istənilən çevikliyi göstərmir. Bu vəziyyət sürücüdə sanki avtomobil qocalıbmış kimi təəssürat yaradır. Halbuki problem çox vaxt filtrin tutulması ilə bağlı olur. Mühərrik lazımi qədər yanacaq ala bilmədiyi üçün güc istehsalı da aşağı düşür. Sanki idmançıya yarışı yarımçıq yeməklə qaçmağı tapşırırsan. Nəticə təbii olaraq zəif olur. Performansın azalması təkcə komfort məsələsi deyil, həm də təhlükəsizliklə bağlıdır. Çünki ani manevr tələb olunan vəziyyətlərdə avtomobil gözlənilən reaksiyanı vermir və bu, risk yaradır.

Sürətlənmədə gecikmə

Qaza basırsan, amma maşın dərhal cavab vermir. Bir anlıq gecikmə olur, sonra isə yavaş-yavaş sürətlənir. Bu vəziyyət filtrin tutulduğunun ən açıq əlamətlərindən biridir. Normalda mühərrik qaza basılan anda dərhal reaksiya verməlidir. Amma yanacaq axını zəiflədikdə bu proses ləngiyir. Sürücü sükanı arxasında özünü narahat hiss edir. Çünki avtomobilin davranışı proqnozlaşdırıla bilmir. Xüsusilə ötmə zamanı bu gecikmə ciddi təhlükə yarada bilər. Sanki sürücünün verdiyi əmr mühərrikə gec çatır. Bu da həm əsəbləri korlayır, həm də yol təhlükəsizliyini azaldır. Uzun müddət belə davam etdikdə mühərrik daha çox yüklənir və əlavə aşınma baş verir.

Avtomobilin qəfil sönməsi

Yanacaq filtri tam tutulduqda vəziyyət daha da ciddiləşir. Artıq mühərrikə yanacaq axını demək olar ki, kəsilir. Bu zaman avtomobil qəfil sönə bilər. Sürücü hərəkətdə olarkən mühərrikin birdən-birə dayanması çox təhlükəli vəziyyətdir. Xüsusilə sürətli yollarda və ya sıx nəqliyyat axınında bu hal qəza riskini kəskin artırır. Maşın sönəndə sükan sərtləşir. Əyləc sistemi əvvəlki kimi reaksiya vermir. Sürücü nə baş verdiyini anlamağa çalışarkən saniyələr itirir. Bu isə bəzən ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Bəzi sürücülər bunu elektrik problemi ilə səhv salır. Amma səbəb çox vaxt yanacaq filtrinin tam tutulması olur.

Təhlükəli vəziyyətlər

Avtomobilin hərəkət zamanı sönməsi xüsusilə döngələrdə, ötmə zamanı və ya magistral yollarda çox risklidir. Arxadan gələn maşınlar sürətin azaldığını gec hiss edə bilər və toqquşma riski yaranar. Sürücü isə nə edəcəyini bilmədən panikaya düşə bilər. Bu vəziyyət sanki işıq birdən sönür və qaranlıqda qalmaq kimidir. Nə baş verdiyini anlamaq üçün vaxt lazımdır. Amma yolda vaxt qızıl qədər dəyərlidir. Belə halların qarşısını almağın ən sadə yolu isə filtrin vaxtında dəyişilməsidir.

Yanacaq pompasına təsir

Yanacaq filtri tutulduqda bütün yük yanacaq pompasının üzərinə düşür. Normalda nasos yanacağı rahat şəkildə ötürməlidir. Amma filtr çirkli olduqda bu proses çətinləşir. Nasos daha çox güc sərf etməyə məcbur qalır, daha uzun müddət işləyir. Nəticədə normadan artıq yüklənir. Bu isə onun daxili hissələrinin tez aşınmasına səbəb olur. Nasos avtomobilin ürəyi kimidir. Ürək normadan artıq işlədikdə necə tez yorulursa, nasos da eyni şəkildə sıradan çıxmağa başlayır.

Nasosun yüklənməsi

Filtr tutulduqda nasos yanacağı keçirmək üçün daha çox təzyiq yaratmağa çalışır. Bu zaman nasosun içində temperatur yüksəlir, mexaniki hissələr daha tez köhnəlir. Uzun müddət bu vəziyyətdə işləyən nasos bir gün tam sıradan çıxa bilər. Nəticədə avtomobil ümumiyyətlə hərəkət etməz. Yanacaq pompasının dəyişdirilməsi isə filtr dəyişməkdən qat-qat baha başa gəlir. Yəni ucuz bir detalı vaxtında dəyişməmək sürücünü ciddi xərcə salır. Bu vəziyyət sanki vaxtında yağ dəyişmədiyin üçün bütün mühərriki təmir etdirmək məcburiyyətində qalmaq kimidir. Kiçik tədbir böyük problemlərin qarşısını ala bilər.

Özün dəyişmək olarmı?

Bir çox sürücü düşünür ki, yanacaq filtrini özü dəyişə bilər və bununla servisdən qaçar. Bəzi avtomobil modellərində bu həqiqətən mümkündür. Xüsusilə filtr açıq yerdə yerləşirsə və konstruktoru sadədirsə, müəyyən texniki bilik və alətlərlə dəyişmək olar. Amma burada əsas məsələ məsuliyyətdir. Çünki yanacaq sistemi çox həssasdır. Edilən ən kiçik səhv ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Filtr düzgün bərkidilməzsə, yanacaq sızması yarana bilər. Bu isə həm yanğın riski, həm də mühərrik üçün təhlükə deməkdir. Bəzən sürücülər filtrin giriş-çıxış istiqamətini səhv qoşur. Bu halda yanacaq normal axmır və problem daha da böyüyür. Yəni özün dəyişmək mümkündür. Amma hər kəs üçün uyğun seçim deyil. Avtomobil mexanizmini yaxşı başa düşməyən sürücülər üçün bu iş risklidir.

Risklər və tövsiyələr

Yanacaq filtrini özün dəyişərkən ən böyük risk sistemə hava buraxmaqdır. Bu zaman mühərrik işə düşməyə bilər və ya qeyri-stabil işləyər. Həmçinin filtr düzgün sıxılmadıqda sızma yaranar və yanacaq ətrafa yayılar. Bu, həm təhlükəlidir, həm də avtomobilin digər hissələrinə zərər verə bilər. Tövsiyə olunur ki, dəyişməzdən əvvəl avtomobilin modelinə uyğun təlimata baxılsın. Hər modeldə filtrin yeri və dəyişmə üsulu fərqli ola bilər. Mütləq keyfiyyətli filtr seçilməlidir. Ucuz və mənşəyi bilinməyən məhsullar uzunömürlü olmur. Əgər özün dəyişəcəksənsə, prosesi tələsmədən, diqqətlə aparmaq lazımdır. Yanacaqla işlədiyin üçün ətrafda alov mənbəyi olmamalıdır. Təhlükəsizlik həmişə birinci yerdə dayanmalıdır.

Usta nə vaxt lazımdır?

Əgər avtomobil dizeldirsə və yanacaq sistemi mürəkkəb quruluşa malikdirsə, mütləq ustaya müraciət etmək lazımdır. Çünki dizel sistemlərdə təzyiq yüksək olur. Səhv müdaxilə daha ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Filtr çənə yaxın və ya çətin yerdə yerləşirsə, onu çıxarmaq üçün xüsusi alətlər tələb olunur. Bu zaman ev şəraitində dəyişmək risklidir. Avtomobil işə düşmürsə və ya dəyişmə sonrası problem yaranıbsa, artıq ustasız keçinmək olmaz. Peşəkar usta sistemi hava buraxmadan, düzgün qaydada qurur və əlavə risklərin qarşısını alır. Bəzən sürücülər özləri etdikləri səhvi sonra ustaya düzəltdirməyə məcbur qalır. Nəticədə daha çox xərc çəkirlər. Ona görə də əmin olmadığın halda, işi mütəxəssisə həvalə etmək ən sağlam qərardır.