Paneldə xəbərdarlıq işıqları yanırsa nə etməli?

Paneldə yanan xəbərdarlıq işıqları avtomobilin daxili sistemlərindən gələn siqnallardır. Bu siqnallar sənə mühərrikdən tutmuş əyləc sisteminə qədər bir çox detal haqqında məlumat verir. Yəni avtomobil sanki sənə mesaj göndərir. Oxumağı bacarsan, böyük problemlərin qarşısını ala bilərsən.
Panel avtomobilin beyni kimidir. Necə ki insan beynindən bədənə siqnallar gedir, panel də maşının bütün sistemlərindən məlumat toplayır və sürücüyə ötürür. Temperatur qalxıbsa, panel deyir. Yağ təzyiqi düşübsə, panel xəbər verir. Sən də bu məlumatlara görə qərar verirsən.
Hər işıq bir dildir. Qırmızı işıq təcili dayan deməkdir. Sarı işıq diqqətli ol mesajıdır. Yaşıl və mavi isə rahat ol, bu normaldır deyir. Bu dili öyrənmək avtomobil sürmək qədər vacibdir. Bu məqalədə həmin işıqların mənasını, hansı halda dayanmalı olduğunu və necə davranmalı olduğunu izah edirik.

Qırmızı işıqlar nə deməkdir?

Paneldə qırmızı rəngdə bir işıq yandığını gördünsə, bunu avtomobilin təcili yardım çağırışı kimi qəbul et. Bu işıqlar sadəcə xəbərdarlıq deyil, real təhlükənin artıq başladığını göstərir. Qırmızı işıq avtomobil dünyasında STOP nişanı kimidir. Yəni hərəkətə davam etmək risklidir və fəsadları ağır ola bilər. Bu mərhələdə sürücünün ən böyük səhvi yola davam etməkdir. Bəzi insanlar düşünür ki, bir az da sürsəm problem olmaz. Amma bu, xəstə halda ağır iş görmək kimidir. Nəticədə vəziyyət daha da pisləşir. Qırmızı işıqlar mühərrikdən tutmuş əyləc sisteminə qədər həyati vacib komponentlərlə bağlı olur. Belə işıq yanan kimi təhlükəsiz yer tapmaq, avtomobili saxlamaq və vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək lazımdır. Unutma, burada məsələ sadəcə maşın deyil, sənin və ətrafındakı insanların həyatıdır.

Mühərrik temperaturu işığı

Bu işıq yandıqda mühərrikin normadan artıq qızdığını göstərir. Sanki insanın bədən temperaturu kəskin qalxır və vəziyyəti ağırlaşır. Mühərrik həddindən artıq qızarsa, daxili hissələr genişlənir, metal strukturlar deformasiyaya uğrayır və ciddi zədələr yaranır. Radiator, termostat və soyutma sistemi bu mərhələdə öz funksiyasını düzgün yerinə yetirmir. Əgər sən bu işıq yanmasına baxmayaraq sürməyə davam etsən, mühərrikin başlıq contası yanar, blok çatlayar və xərclər qat-qat artar. Bu işıq yanan kimi dərhal yol kənarında təhlükəsiz yer tapmalı, mühərriki söndürməli və bir müddət soyumasını gözləməlisən. Qapağı dərhal açmaq da təhlükəlidir. Çünki yüksək təzyiq altında qaynar su və buxar səni yandıra bilər. Burada səbr və düzgün addım həyati əhəmiyyət daşıyır.

Yağ təzyiqi işığı

Yağ mühərrikin qanı kimidir. İnsan orqanizmində qan dövranı dayananda necə həyati təhlükə yaranırsa, mühərrikdə yağ təzyiqi düşəndə də eyni vəziyyət formalaşır. Bu işıq yanırsa, mühərrik hissələri lazımi səviyyədə yağlanmır deməkdir. Nəticədə metal hissələr birbaşa bir-birinə sürtünür, istilik artır və aşınma sürətlənir. Bu proses çox qısa müddətdə mühərriki sıradan çıxara bilər. Bəzi sürücülər düşünür ki, bir az da gedim, sonra baxaram. Amma bu, artıq gec ola bilər. Yağ təzyiqi işığı yandıqda dərhal dayanmaq, mühərriki söndürmək və səviyyəni yoxlamaq lazımdır. Əgər yağ normaldırsa, problem nasosda və ya filtrdə ola bilər. Bu mərhələdə hərəkət etmək mühərriki sözün əsl mənasında məhv edə bilər.

Əyləc sistemi işığı

Əyləc sistemi avtomobilin ən vacib təhlükəsizlik elementidir. Bu işıq yandıqda məsələ artıq ciddi xarakter alır. Əyləc problemini görməzlikdən gəlmək həyatla rus ruleti oynamaq kimidir. Əyləclər zəifləyibsə, maye səviyyəsi düşübsə və ya sistemdə nasazlıq varsa, fövqəladə vəziyyətdə avtomobili saxlamaq mümkün olmaya bilər. Təsəvvür et ki, qarşıdan qəfil bir maneə çıxır və sən pedala basırsan, amma maşın reaksiya vermir. Bu, ən qorxulu ssenaridir. Buna görə əyləc işığı yanan kimi sürəti azaltmalı, təhlükəsiz şəkildə kənara çəkməli və problemin səbəbini araşdırmalısan. Bəzən sadəcə maye azlığı olur. Amma bəzən ciddi mexaniki problem ortaya çıxır. Hər iki halda risk almaq olmaz. Burada qənaət və vaxt qazanmaq düşüncəsi səni daha böyük fəsadlara aparar.

Sarı işıqlar hansı riskləri göstərir?

Paneldə sarı rəngdə bir işıq yanırsa, bu avtomobilin sənə xəbərdarlıq etməsi deməkdir. Yəni problem var, amma hələ fəlakət səviyyəsinə çatmayıb. Sarı işıqları yol polisi xəbərdarlığı kimi düşünə bilərsən. Dayan demir, amma diqqətli ol deyir. Bu mərhələdə ən təhlükəli davranış həmin işığı görməzlikdən gəlməkdir. Çünki bu gün kiçik görünən problem sabah böyük xərcə çevrilə bilər. Sarı işıqlar adətən sensorlar, elektronik sistemlər, yanacaq və yanma prosesi ilə bağlı olur. Avtomobil hələ normal hərəkət edə bilər. Amma bu o demək deyil ki, hər şey qaydasındadır. Əksinə, bu işıq sənə zaman qazandırır. Deyir ki, indi tədbir görsən, sonradan böyük problemlə üzləşməzsən. Sürücülərin çoxu bu mərhələdə səhv edir. Çünki maşın işləyir deyə problemi ertələyir. Amma bu, diş ağrısı başlayanda dərman içib diş həkiminə getməməyə bənzəyir. Bir müddət rahatlıq yaranır. Amma problem kökündən qalır.

Check engine işığı

Bu işıq avtomobil panelində ən məşhur simvollardan biridir. Sürücülərin ürəyini sıxan göstəricilərdən sayılır. Check engine işığı yandıqda avtomobilin beynində nəsə uyğunsuzluq qeydə alınır. Bu, sensor xətası ola bilər, yanacaq-hava qarışığı düzgün olmaya bilər. Şamlar zəif işləyə bilər və ya katalizator problemi yarana bilər. Yəni səbəblər çoxdur. Avtomobil hələ hərəkət edir, amma bu, səni aldatmasın. Bu mərhələdə mühərrik özünü qoruma rejiminə sala bilər. Güc azalır, yanacaq sərfiyyatı artır və sürüş zamanı fərqli davranış hiss olunur. Bəzi hallarda işıq yanıb sönə bilər, bəzən isə davamlı yanar. Əgər yanıb sönürsə, problem müvəqqəti ola bilər. Amma yenə də yoxlanmalıdır. Davamlı yanırsa, artıq servisə getməyin vaxtıdır. Bu işığı görüb aylarla sürmək mühərriki tədricən məhv etmək deməkdir. Kiçik sensor problemi vaxtında həll olunsa, ucuz başa gələr. Amma gecikdirsən, böyük xərclə üzləşə bilərsən.

ABS xəbərdarlığı

ABS sistemi təkərlərin qəfil əyləc zamanı kilidlənməsinin qarşısını alır. Bu sistem sayəsində maşın sürüşmür və sükanı idarə etmək mümkün olur. ABS işığı yanırsa, bu sistemin artıq işləmədiyini göstərir. Yəni sən adi əyləclərlə dayanacaqsan, amma əlavə təhlükəsizlik qatın olmayacaq. Bu, yağışlı, qarlı və sürüşkən yollarda böyük risk yaradır. Təsəvvür et ki, qarşıya qəfil bir maneə çıxır və sən güclü əyləc edirsən. ABS işləmirsə, təkərlər kilidlənir, maşın sürüşür və idarəetmə itir. Bu işıq yandıqda dərhal panikaya düşmək lazım deyil, çox diqqətli olmaq şərtdir. Sürəti azaltmaq, ara məsafəni artırmaq və ani manevrlərdən qaçmaq lazımdır. Ən qısa zamanda isə sistemi yoxlatdırmaq vacibdir. Çünki ABS sadəcə komfort deyil, real təhlükəsizlikdir.

ESP və stabilizasiya sistemi

ESP sistemi avtomobilin yoldan çıxmasının qarşısını alan gizli qəhrəmandır. Sən sükan arxasında bəzən fərqində olmadan riskli vəziyyətə düşürsən. Amma bu sistem arxa planda işləyərək maşını sabit saxlayır. Kəskin dönmə, sürüşkən yol, ani manevr zamanı ESP təkərlərə fərqli güc ötürərək avtomobili balansda saxlayır. Bu işıq yanırsa, deməli bu sistem deaktivdir və sən artıq təkbaşına qalmısan. Yəni sürüşmə zamanı səni xilas edəcək elektron köməkçi yoxdur. Bu vəziyyətdə sürücünün məsuliyyəti ikiqat artır. Sürəti azaltmaq, kəskin dönmələrdən çəkinmək və yola daha çox fokuslanmaq lazımdır. ESP işığı yanır deyə yoluna davam etmək olar. Amma riskləri bilmədən sürmək təhlükəlidir. Bu sistem sənin görünməyən qoruyucun kimidir və sıradan çıxması ciddi məsələdir.

Yaşıl və mavi işıqlar nəyi bildirir

Paneldə yaşıl və mavi rəngdə işıqlar yanırsa, bu, narahatlıq üçün səbəb deyil. Bu işıqlar sadəcə aktiv funksiyaları göstərir. Yəni avtomobil sənə deyir ki, filan funksiya hazırda işləyir. Bunlar məlumat xarakterlidir və təhlükə anlamı daşımır. Əslində bu işıqlar sürücüyə rahatlıq verir. Çünki hansı sistemin aktiv olduğunu bilirsən. Məsələn, uzun işıq açıqdırsa, bunu dərhal paneldən görürsən və qarşıdan gələn sürücünü kor etməmək üçün vaxtında dəyişirsən. Bu işıqlar avtomobil ilə sürücü arasında ünsiyyət rolunu oynayır.

İşıqlandırma indikatorları

Farlar, duman işıqları, uzun işıq aktiv olduqda paneldə müvafiq yaşıl və ya mavi işıq yanır. Bu tam normaldır və avtomobilin işlək vəziyyətdə olduğunu göstərir. Mavi işıq adətən uzun işığın aktiv olduğunu bildirir. Bu işıq yanarkən qarşıdan gələn avtomobil varsa, uzun işığı söndürmək etik və təhlükəsizlik baxımından vacibdir. Yaşıl işıqlar isə qısa işıq, duman farası və digər işıqlandırma sistemlərinin aktivliyini göstərir. Bu indikatorlar sürücüyə vizual nəzarət imkanı verir. Diqqətin yoldan yayınmamasına kömək edir.

Avtomatik sistemlərin aktivliyi

Kruiz kontrol, start stop sistemi, zolaq izləmə, adaptiv sürət sistemi kimi funksiyalar işə düşəndə paneldə yaşıl işıq yanır. Bu, avtomobilin sənə deyir ki, narahat olma, sistem aktivdir və işləyir. Məsələn, kruiz kontrol aktivdirsə, sən ayağını qazdan çəkə bilərsən. Start stop sistemi işləyirsə, dayananda mühərrik sönür və bu, yanacaq sərfiyyatını azaldır. Bu işıqlar sürücüyə rahatlıq və güvən verir. Yəni avtomobilin sənə dəstək olur. Bu işıqları görəndə bil ki, hər şey plan üzrə gedir və sistemlər öz işini görür.

Paneldə eyni anda bir neçə işıq yanarsa

Bəzən avtomobilin panelinə baxırsan və bir yox, bir neçə işığın eyni vaxtda yandığını görürsən. Bu an çox sürücü panikaya düşür. Çünki nə baş verdiyini anlamır. Sanki maşın birdən-birə üsyan edir. Amma bu vəziyyətdə ən vacib məsələ soyuqqanlı qalmaqdır. Panika sənə düzgün qərar verməyə mane olur. Unutma ki, bu işıqlar təsadüfi yanmır, hər biri sistemlərdən gələn siqnaldır. Bir neçə işıq yananda çox vaxt səbəb əsas bir problemdir və digərləri onun nəticəsidir. Məsələn, generator problemi varsa, həm batareya, həm də digər elektron sistemlərə aid işıqlar yana bilər. Yəni burada əsas məqsəd səbəbi tapmaqdır, nəticələrlə mübarizə aparmaq yox. Sürücü olaraq sən bu mərhələdə avtomobilin dediklərini doğru oxumalı və düzgün addım atmalısan. Ən böyük səhv isə bütün işıqları görüb yenə də yola davam etməkdir. Bu, bədənində bir neçə simptom varkən həkimə getməmək kimidir. Bir az sonra vəziyyət daha da ağırlaşa bilər.

Prioritet müəyyən etmə

Bir neçə işıq yandıqda ilk iş hansı rəngdə olduqlarına baxmaqdır. Qırmızı işıqlar varsa, artıq sual yoxdur, prioritet onlardır. Bu işıqlar təcili reaksiya tələb edir. Əgər qırmızı işıq yoxdursa, növbəti mərhələdə sarı işıqlara baxırsan. Sarı işıqlar problem olduğunu deyir, amma dərhal dayan demir. Bu mərhələdə sırayla hansı işığın nə demək olduğunu düşünmək lazımdır. Məsələn, check engine və ABS eyni anda yanırsa, mühərrik və təhlükəsizlik sistemi ilə bağlı məsələ ola bilər. Prioritet vermək sürücünün işini asanlaşdırır. Yəni hamısını eyni anda həll etməyə çalışmaq əvəzinə, təhlükəli olanı önə çəkirsən. Bu yanaşma səni həm vaxt itkisindən, həm də əlavə xərclərdən qoruyur.

Hansı halda dayanmaq lazımdır?

Əyləc, yağ təzyiqi və mühərrik temperaturu ilə bağlı işıqlar yanırsa, burada müzakirə yoxdur, dərhal dayanmaq lazımdır. Bu işıqlar avtomobilin həyat damarları ilə bağlıdır. Hərəkətə davam etsən, həm maşına, həm də özünə ciddi risk yaradırsan. Digər işıqlar, məsələn sensor xətaları və ya elektron sistemlə bağlı xəbərdarlıqlar zamanı avtomobil hələ sürülə bilər. Amma bu o demək deyil ki, məsələni unuda bilərsən. Bu hallarda yaxın zamanda servisi planlaşdırmaq lazımdır. Yəni ilk fürsətdə yoxlatdırmaq ən doğru addımdır. Bəzən sürücülər deyir ki, sabah baxaram, bir də sabah keçir, sonra bir həftə. Bu təxirəsalınma isə problemi böyüdür. Ona görə də işıq yandığı andan etibarən plan qurmaq lazımdır.

Sürücülərin etdiyi tipik səhvlər

Bir çox sürücü paneldə işıq yandığını görür, amma buna ciddi yanaşmır. Sanki bu işıqlar dekorasiya üçündür. Bu yanaşma sonradan böyük xərclərə səbəb olur. Ən çox edilən səhv problemi görüb üstündən keçməkdir. Avtomobil gedir deyə hər şeyin yaxşı olduğunu düşünmək çox təhlükəlidir. Çünki bəzi nasazlıqlar sakit şəkildə böyüyür və bir gün səni yolda qoya bilər. Sürücülər çox vaxt yalnız maşın dayananda məsələyə ciddi yanaşır. Amma o zaman artıq gec ola bilər. Bu səhvlər əsasən məlumatsızlıqdan və məsuliyyətsizlikdən qaynaqlanır.

İşıqlara məhəl qoymamaq

Maşın işləyir deyə problem yoxdur demək böyük yanılmadır. Bu, bədənində ağrı ola-ola işləməyə davam etmək kimidir. Bir müddət özünü güclü hiss edə bilərsən, amma daxildə problem böyüyür. Paneldə işıq yanırsa, avtomobil sənə açıq mesaj verir. Bu mesajı oxumamaq isə özünü aldadmaqdır. Bəzi sürücülər hətta işığın üzərinə qara lent yapışdırır ki, gözünə dəyməsin. Bu artıq məsuliyyətsizliyin zirvəsidir. Problem gözündən itmir, sadəcə görməməzliyə vurursan. Amma problem orada qalır və səni gözləyir.

İnterneti səhv mənbə kimi istifadə etmək

İnternetdə hər kəs hər şey yaza bilər. Biri deyir problem deyil, digəri deyir dərhal dəyiş. Bu məlumatlar çox vaxt konkret modelə uyğun olmur. Çünki hər avtomobilin sistemi fərqlidir. Bir markada check engine işığı xırda sensor xətası ola bilər. Başqa markada isə ciddi mexaniki problem deməkdir. Forumlarda oxunan hər şeyə kor-koranə inanmaq risklidir. Ən doğru məlumat ya avtomobilin öz təlimat kitabçasında, ya da peşəkar ustadadır. İnterneti məsləhət kimi oxumaq olar. Amma qərarı onun əsasında vermək təhlükəlidir.

Servisə nə vaxt getmək lazımdır?

Bütün hallar eyni deyil. Bəziləri təcili reaksiya tələb edir, bəziləri isə bir az gözləyə bilər. Əsas məsələ bunu ayırd edə bilməkdir. Qırmızı işıqlar yanırsa, qəribə səs gəlirsə, tüstü çıxırsa, artıq vaxt itirmək olmaz. Bəzi sensor xətaları var ki, avtomobilin hərəkətinə birbaşa təsir etmir. Amma bu o demək deyil ki, onları unutmaq olar. Sadəcə təcili deyil, planlı şəkildə yoxlatdırmaq olar.

Təcili hallar

Qırmızı işıqlar, mühərrikdən tüstü çıxması, yanıq qoxusu, güclü titrəmə və ya metal səslər eşidirsənsə, dərhal servisin yolunu tutmalısan. Bu əlamətlər artıq ciddi nasazlıqdan xəbər verir. Bu mərhələdə yola davam etmək özünü təhlükəyə atmaqdır. Bəzi sürücülər deyir ki, bir az da gedim, evə çatim. Amma bu bir az çox vaxt böyük problemlə nəticələnir. Evə çatana qədər maşın tam sıradan çıxa bilər.

Təxirə salına bilən hallar

Bəzi sensor xətaları, kiçik elektron xəbərdarlıqlar və ya komfort sistemləri ilə bağlı işıqlar bir neçə gün gözləyə bilər. Amma burada da bir şərt var, unutmaq olmaz. Yəni özünə vaxt qoymalısan. Məsələn, bu həftə servisdə yoxladacam deyə qərar vermək lazımdır. Əks halda bu gün kiçik görünən məsələ sabah böyük problemə çevrilə bilər. Təxirə salmaq başqa, unutmaq tamam başqa şeydir. Sürücü olaraq bu fərqi bilməlisən.