Mühərrikdə metal səsi eşidilirsə risk nə qədər böyükdür?
Metal səsi adətən mühərrikin daxilində metal hissələrin bir-birinə düzgün olmayan formada toxunduğunu göstərir. Normalda bu hissələr yağ təbəqəsi ilə qorunur və birbaşa sürtünmə olmur. Amma problem yarananda, sanki dəmir dəmirə dəyir və o tanış olmayan səs ortaya çıxır.
Səsin haradan gəldiyini anlamaq təcrübə tələb edir. Bəzən bu, zəncir tərəfdən gəlir, bəzən alt hissədən, bəzən isə klapan qapağının üstündən. Sanki evdə hansı otaqdan səs gəldiyini təyin etməyə çalışırsan. Diqqətlə qulaq asmaq lazımdır. Burada mühərrikin ehtiyat hissələri birləşməsi də mühüm rol oynayır. Çünki fərqli hissələrin bir-biri ilə əlaqəli işləməsi səsin ötürülməsinə və yayılmasına təsir göstərir.
Əgər səs daim davam edirsə, bu artıq ciddi problemdir. Arada bir gələn səs isə başlanğıc mərhələnin xəbərçisi ola bilər. Amma unutma, arada gələn səs sabah daimi səsə çevrilə bilər.
Mühərrikdən gələn metal səslərinin əsas səbəbləri
Mühərrikdən metal səsi gəlməsi təsadüfi hal deyil və hər zaman ciddi texniki problemin xəbərçisidir. Bu səslər adətən mühərrikin daxilində metal hissələrin normal iş rejimindən çıxaraq birbaşa bir-birinə toxunduğunu göstərir. Normal şəraitdə mühərrikin bütün hissələri yağ təbəqəsi ilə qorunur və aralarında sürtünmə minimum səviyyədə olur. Lakin hər hansı səbəbdən bu balans pozularsa, metal metalı vurmağa başlayır və nəticədə qulağa sərt, narahatedici səslər gəlir. Bu səs sanki maşının öz dili ilə sənə xəbərdarlıq etməsi kimidir. Laqeyd yanaşılsa, problem sürətlə böyüyür və sadə təmirdən çıxaraq böyük xərclərə səbəb ola bilər. Mühərrikdə eşidilən hər metal səsi risk deməkdir və onun mənbəyi vaxtında müəyyənləşdirilməlidir.
Yağsız işləmə problemi
Mühərrik yağsız qaldıqda vəziyyət dərhal kritik həddə çatır. Çünki yağ mühərrikin qoruyucu qalxanı rolunu oynayır. Hissələr arasında sürtünməni azaldır, temperaturu tənzimləyir və detalların uzunömürlü olmasını təmin edir. Əgər yağ səviyyəsi aşağı düşərsə və ya keyfiyyətsiz yağ istifadə olunarsa, metal hissələr birbaşa təmasda olur. Bu isə sanki quru dəmir qapını güclə bağlamağa bənzəyir, səs sərt, kobud və narahatedici olur. Sürtünmə artdıqca istilik yüksəlir, hissələr daha tez yeyilir və nəticədə mühərrikin daxili strukturu zədələnməyə başlayır. Bu mərhələdə səsi qulaqardına vurmaq mühərriki riskə atmaq deməkdir. Çünki yağsız işləyən mühərrik bir müddət sonra tam sıradan çıxa bilər və artıq bərpa mümkün olmaya bilər.
Podşipnik sıradan çıxması
Podşipniklər mühərrikin sakit və balanslı işləməsi üçün əsas detallar sırasında yer alır. Onlar fırlanan hissələrin rahat hərəkət etməsini təmin edir və sürtünməni minimuma endirir. Podşipnik sıradan çıxanda mühərrikin daxilində balans pozulur və metal səsi açıq şəkildə eşidilməyə başlayır. Bu səs adətən dərin və boğuq olur, sanki içəridə nəsə qırılırmış kimi hiss yaradır. Belə vəziyyət çox vaxt artıq daxili zədələnmənin başladığını göstərir. Əgər bu mərhələdə müdaxilə olunmazsa, krank mili, pistonlar və digər vacib hissələr də sıradan çıxa bilər. Nəticədə problem tək bir detalın dəyişilməsi ilə bitmir, bütün mühərrikin açılmasına və geniş təmirə ehtiyac yaranır.
Zəncir və kəmər boşluğu
Zəncir və kəmər mühərrikin sinxron işləməsini təmin edən əsas mexanizmlərdəndir. Onlar klapanların və pistonların düzgün vaxtda hərəkət etməsinə cavabdehdir. Zəncir boşaldıqda və ya kəmər köhnəldikdə metal metalı vurmağa başlayır. Bu zaman mühərrikdən gələn səs velosipedin boşalmış zəncirinin çıxardığı səsə bənzəyir, amma daha güclü və daha təhlükəli formada. Bu səsə məhəl qoyulmasa, zəncir dişlilərdən atlaya, kəmər qırıla bilər və nəticədə klapanlar pistonlara dəyə bilər. Bu isə mühərrik üçün ən ağır ssenarilərdən biridir. Belə bir nasazlıq baş verdikdə artıq sadə təmir mümkün olmur və ciddi maliyyə itkisi qaçılmaz olur.
Klapan mexanizmi problemləri
Klapan mexanizmi mühərrikin nəfəs alma sistemi kimidir. Hava və yanacaq qarışığının daxil olması, yanmış qazların çıxması məhz klapanlar vasitəsilə baş verir. Klapanlar düzgün işləmədikdə səs adətən mühərrikin yuxarı hissəsindən gəlir. Bu səs bəzən cingilti, bəzən isə metalın bir-birinə dəyməsi kimi eşidilir. Problemin səbəbi klapan boşluqlarının pozulması, yayların zəifləməsi və ya mexanizmdə aşınma ola bilər. Bu vəziyyət mühərrikin gücünü azaldır, yanacaq sərfiyyatını artırır və zamanla daha böyük nasazlıqlara yol açır. Klapan mexanizmi ilə bağlı səs eşidildikdə bunu xırda detal kimi qiymətləndirmək olmaz. Çünki bu problem mühərrikin ümumi performansına birbaşa təsir edir. Gecikdirildikcə daha ciddi nəticələrə gətirib çıxarır.
Səs hansı vəziyyətdə daha təhlükəlidir?
Mühərrikdən gələn hər metal səsi eyni səviyyədə risk daşımır. Bəzən səs müvəqqəti və yüngül ola bilər, amma elə hallar var ki, bu səs artıq ciddi təhlükənin göstəricisinə çevrilir. Məsələ təkcə səsin olmasında deyil, onun nə vaxt, hansı şəraitdə və necə eşidilməsindədir. Onun temperaturu, yüklənməsi və işləmə rejimi dəyişdikcə reaksiyası da dəyişir. Elə buna görə də səsin hansı anda ortaya çıxması problemin dərəcəsini anlamaqda əsas ipucudur. Bəzi vəziyyətlərdə bu səs sadəcə xəbərdarlıq rolunu oynayır. Bəzi hallarda isə artıq gec qalındığını göstərir.
Soyuq mühərrikdə səs
Maşın yeni işə düşəndə qısa müddətli zəif səs eşidilməsi bəzən normal qəbul edilir. Çünki mühərrik bir müddət ərzində yağın bütün hissələrə tam yayılmasını gözləyir. Bu mərhələdə hissələr hələ uyğun sürtünmə şəraitinə çatmamış olur. Amma məsələ ondadır ki, bu səs bir neçə saniyədən artıq davam edirsə, artıq təhlükə siqnalına çevrilir. Uzun sürən metal səsi yağ çatışmazlığına, aşınmış detallara və ya mexaniki boşluqlara işarə edə bilər. Sürücü bunu soyuq havaya və ya mühərrikin hələ isinməməsinə bağlasa da, reallıq çox vaxt fərqli olur. Çünki sağlam mühərrikdə bu səs qısa müddətdə yoxa çıxmalıdır. Əgər yox olmursa, deməli problem artıq başlanğıc mərhələsini keçib və diqqət tələb edir. Bu mərhələdə laqeyd yanaşmaq sonradan böyük xərcə səbəb ola bilər.
Qızmış mühərrikdə səs
Ən təhlükəli vəziyyətlərdən biri mühərrik qızandan sonra metal səsinin ortaya çıxmasıdır. Çünki mühərrik artıq normal iş temperaturuna çatıbsa və bu mərhələdə səs yaranırsa, deməli daxildə ciddi sürtünmə gedir. Bu isə yağlama sistemində problem, podşipnik aşınması və ya metal hissələrin bir-birinə birbaşa toxunması deməkdir. Bu səs adətən daha kəskin və davamlı olur. Sanki mühərrik içəridən kömək istəyir. Belə vəziyyətdə maşını sürməyə davam etmək, odda qızmış dəmirə daha da yük verməyə bənzəyir. Hissələr daha tez yeyilir, temperatur daha da yüksəlir və zədələnmə sürətlənir. Bu mərhələdə artıq risk maksimum həddə çatır və dərhal müdaxilə olunmalıdır.
Səsin gecikdirilməsinin nəticələri
Ən böyük səhv metal səsi görməzlikdən gəlməkdir. İnsanlar çox vaxt özlərini sakitləşdirir. Düşünür ki, bəlkə keçər, bəlkə də ciddi deyil. Amma bu yanaşma mühərrik üçün ən təhlükəli ssenaridir. Bu vəziyyət diş ağrısını aylarla ertələməyə bənzəyir. Əvvəl sadəcə narahatlıq olur, amma zamanla ağrı güclənir və artıq dözülməz hala gəlir. Mühərrikdə də eyni proses baş verir. Kiçik bir detalın yaratdığı səs vaxtında aradan qaldırılmadıqda, problem böyüyür. Digər hissələrə də təsir edir. Nəticədə təmir daha mürəkkəb, daha uzun və daha baha olur.
Mühərrik blokunun zədələnməsi
Metal səsinin əsas təhlükələrindən biri zəncirvari reaksiyanın başlamasıdır. Kiçik bir detal sıradan çıxdıqda, onun yaratdığı balanssızlıq digər hissələri də təsirləndirir. Məsələn, podşipnik aşınırsa, krank mili əlavə yüklənir, pistonlar düzgün işləyə bilmir, nəticədə vibrasiya artır. Bu proses davam etdikcə mühərrik blokuna qədər çatır. Mühərrik bloku isə bütün sistemin əsas skeletidir. Orada yaranan çatlar artıq bərpa olunmayan zədələr deməkdir. Bu mərhələdə sadə təmir kifayət etmir. Çünki əsas konstruksiya zədələnmiş olur. Belə bir vəziyyətə düşməmək üçün səsin ilk mərhələdə aradan qaldırılması həyati əhəmiyyət daşıyır.
Tam sıradan çıxma riski
Bəzən gecikdirilən problem elə həddə çatır ki, artıq təmir mümkün olmur. Hissələr bir-birini sıradan çıxarır və nəticədə mühərrik tam funksiyasını itirir. Bu vəziyyət sanki domino daşları kimi bir detalın digərlərini yıxmasına bənzəyir. Əvvəl kiçik səs var idi, sonra titrəmə başladı. Daha sonra güc itkisi yarandı və sonda mühərrik dayandı. Bu mərhələdə artıq dəyişmə qaçılmaz olur. Bu isə həm maddi baxımdan, həm də vaxt itkisi baxımından böyük problem deməkdir. Ona görə də mühərrikdən gələn metal səsinə vaxtında reaksiya vermək sadəcə texniki məsələ deyil, həm də ağıllı qərardır.
Səs hansı hissədən gəlir?
Mühərrikdən gələn metal səsinin istiqaməti problemin harada olduğunu təxmin etmək üçün ən vacib ipuclarından biridir. Sanki qaranlıq otaqda səsə qulaq asaraq haradan gəldiyini tapmağa çalışırsan. Eyni məntiq mühərrik üçün də keçərlidir. Səsin alt hissədən, yoxsa üst hissədən gəlməsi tamamilə fərqli nasazlıqlara işarə edə bilər. Bu səbəbdən sürücünün diqqətli olması və səsi düzgün ayırd etməsi çox önəmlidir. Çünki səhv təxmin problemin gec aşkar olunmasına və daha böyük zədələrə yol aça bilər. Mühərrik öz dili ilə danışır, sən isə sadəcə onu düzgün dinləməlisən.
Alt hissə
Alt hissədən gələn metal səsi adətən podşipnik, krank mili və ya şatun mexanizmi ilə bağlı problemləri göstərir. Bu hissələr mühərrikin əsas yükünü daşıyır və fırlanma prosesinin mərkəzində dayanır. Podşipnik aşındıqda və ya yağlanma zəiflədikdə metal hissələr birbaşa təmasda olur. Nəticədə dərin, boğuq bir səs yaranır. Bu səs çox vaxt qaz verəndə daha aydın eşidilir və sürət artdıqca güclənir. Bu isə artıq daxildə ciddi sürtünmə getdiyini göstərir. Alt hissədən gələn səsi qulaqardına vurmaq ən təhlükəli hallardan biridir. Çünki bu tip problemlər çox qısa müddətdə mühərrikin tam sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə sürməyə davam etmək, çatlamış dayağa daha çox yük verməyə bənzəyir və nəticəsi qaçılmaz olur.
Üst hissə
Üst hissədən gələn metal səsi adətən klapan mexanizmi, paylayıcı val və ya klapan boşluqları ilə bağlı problemləri göstərir. Bu səs daha çox cingiltiyə bənzəyir. Mühərrikin yuxarı hissəsindən aydın şəkildə eşidilir. Klapanlar düzgün işləmədikdə, vaxtında açılıb bağlanmadıqda metal bir-birinə toxunur və səs yaranır. Bu problem mühərrikin nəfəs alma prosesini pozur, güc itkisinə səbəb olur. Yanacaq sərfiyyatını artırır. Bəzi sürücülər bu səsi xırda detal kimi qiymətləndirir. Bu mexanizm mühərrikin ürəyi kimidir. Orada yaranan nasazlıq zamanla daha böyük problemlərə yol aça bilər. Üstdən gələn səs də vaxtında aradan qaldırılmasa, alt hissəyə qədər yayılan zədələnmələrə səbəb ola bilər.
Səs eşidiləndə ilk nə etmək lazımdır?
Mühərrikdən metal səsi eşidəndə panikaya düşmək yox, düzgün qərar vermək lazımdır. Bu an sanki yolun ortasında qırmızı işıq yanır və sənə dayan deyir. Ən düzgün addım dərhal reaksiya göstərmək və vəziyyəti nəzarət altına almaqdır. Çünki hər əlavə dəqiqə mühərrik üçün əlavə risk deməkdir. Səsi görməzlikdən gəlib yoluna davam etmək, alovlanan ocağa benzin tökməyə bənzəyir. Nəticədə problem daha da böyüyür.
Maşını dərhal dayandırmaq
Əgər səs güclü, davamlı və narahatedicidirsə, maşını dərhal saxlamaq lazımdır. Sürməyə davam etmək mühərrikin daxili hissələrini daha çox zədələyir. Xüsusilə alt hissədən gələn səs varsa, bu artıq ciddi təhlükə siqnalıdır. Bu mərhələdə bir neçə kilometr də getmək belə böyük zədələrə səbəb ola bilər. Maşını dayandırmaq sanki bədəni ağrıyan insanın özünü qorumağa çalışması kimidir. Bu addım mühərriki tam sıradan çıxmaqdan xilas edə bilər. Xərci minimum səviyyədə saxlamağa kömək edər.
Ustaya müraciət
Metal səsinin səbəbini qulaqla dəqiq təyin etmək mümkün deyil. Bu iş peşəkar diaqnostika tələb edir. Ona görə də maşını mümkün qədər tez ustaya göstərmək lazımdır. Xüsusi cihazlarla səsin mənbəyi, problemin dərəcəsi və hansı hissələrin zədələndiyi dəqiqləşdirilir. Özbaşına təxminlərə əsaslanaraq qərar vermək düzgün deyil. Çünki bəzən səs yuxarıdan gəlirmiş kimi eşidilir. Amma problem alt hissədə olur. Peşəkar yoxlama isə səni bu səhvlərdən qoruyur. Vaxtında müraciət etdikdə problem hələ başlanğıc mərhələdə həll oluna bilər və mühərrikin ömrü uzadıla bilər. Unutma, erkən diaqnostika həm cibini, həm də avtomobilini qoruyur.
