Taxometr nədir? Nə üçün istifadə olunur?
Avtomobillərin düzgün işləməsi üçün sürücüyə real vaxtda məlumat verən cihazlar mühüm rol oynayır. Bu cihazlar arasında mühərrikin fəaliyyətini birbaşa izləməyə imkan verən göstəricilər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sürücülərin sürüş zamanı mühərrikin vəziyyətini anlaması təhlükəsiz və effektiv idarəetmənin əsas şərtlərindən biridir. Məhz bu ehtiyacı qarşılayan əsas göstəricilərdən biri taxometr hesab olunur. Taxometr mühərrikin hansı rejimdə işlədiyini vizual şəkildə təqdim edir. Bu cihazın verdiyi məlumatlar sürücüyə sürət dəyişmələrini daha düzgün planlamağa kömək edir. Xüsusilə mexaniki transmissiyalı avtomobillərdə taxometrin rolu daha aydın hiss olunur. Yanacaq sərfiyyatına nəzarət etmək baxımından da taxometr əvəzsiz alətdir. Mühərrikin həddindən artıq yüklənməsinin qarşısını almaq üçün bu göstəricidən düzgün istifadə vacibdir. Taxometrin düzgün işləməsi avtomobilin ehtiyat hissələri ilə uyğun şəkildə fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradır. Mühərrikin sağlamlığını qorumağa kömək edir.
Taxometr nədir?
Taxometr avtomobil mühərrikinin işləmə intensivliyini müəyyən edən və onun bir dəqiqə ərzində neçə dəfə fırlandığını göstərən xüsusi ölçü cihazıdır. Bu göstərici əsasən RPM (revolutions per minute), yəni mühərrikin bir dəqiqə ərzində həyata keçirdiyi dövrlərin sayı ilə ifadə olunur və texniki baxımdan mühərrikin yüklənmə səviyyəsini anlamağa imkan verir. Taxometr vasitəsilə sürücü mühərrikin hansı sürətlə və hansı rejimdə işlədiyini vizual olaraq izləyə bilir. Bu cihaz avtomobilin göstərici panelində yerləşir və istifadə məqsədindən asılı olaraq analoq oxlu və ya rəqəmsal ekran formasında təqdim oluna bilər. Mühərrik işə salındığı andan etibarən taxometr aktiv vəziyyətə keçir və mühərrikin real vaxt rejimindəki fəaliyyətini əks etdirməyə başlayır. Qaz pedalına basıldıqca mühərrik daha sürətli işlədiyi üçün taxometrdə göstərilən dövrə sayı tədricən artır və bu, mühərrikin daha çox güc sərf etdiyini göstərir. Taxometr sürücüyə mühərrikin təhlükəsiz işləmə aralığını izləmək imkanı verərək düzgün sürət dəyişmə qərarlarının qəbuluna kömək edir. Göstəricidə adətən qırmızı rənglə işarələnən zona mühərrik üçün riskli hesab olunan yüksək dövrə diapazonunu göstərir. Bu həddin uzun müddət aşılması mühərrik hissələrinin həddindən artıq yüklənməsinə, tez aşınmasına və texniki nasazlıqlara səbəb ola bilər. Məhz buna görə taxometr avtomobilin texniki sağlamlığını qorumaqda və mühərrikin uzunömürlü istismarında mühüm nəzarət vasitəsi kimi qiymətləndirilir.
Taxometr hansı prinsiplə işləyir?
Taxometrin işləmə prinsipi mühərrikin fırlanma hərəkətindən yaranan impulsların ölçülməsi və bu impulsların göstəriciyə ötürülməsi üzərində qurulub. Mühərrik fəaliyyət göstərdikcə krank valı fasiləsiz şəkildə müəyyən sürətlə dönür və bu fırlanma prosesi xüsusi sensorlar tərəfindən qeydə alınır. Həmin sensorlar mühərrikin dövrə sayı ilə bağlı məlumatları elektrik siqnallarına çevirir. Elektron taxometrlərdə bu siqnallar birbaşa elektron idarəetmə blokuna ötürülür və orada emal edilərək göstərici panelinə göndərilir. Analoq taxometrlərdə isə bu proses daha çox mexaniki və ya elektromaqnit mexanizmlər vasitəsilə həyata keçirilir. Nəticədə alınan impulslar göstərici panelində oxun hərəkəti və ya rəqəmsal göstərici formasında əks olunur. Mühərrikin dövrə sayı artdıqca taxometrdə göstərilən dəyər də mütənasib şəkildə yüksəlir və bu, mühərrikin daha intensiv işlədiyini göstərir. Bu ölçmə prosesi real vaxt rejimində baş verdiyi üçün sürücü mühərrikdəki ani dəyişiklikləri dərhal müşahidə edə bilir. Dəqiq və fasiləsiz ölçmə sürücünün sürət dəyişmə, qazlama və yavaşlama kimi qərarları daha düzgün verməsinə imkan yaradır. Xüsusilə ötürücü dəyişmə anlarında taxometrin verdiyi reaksiya mühərrikin balanslı və təhlükəsiz işləməsində həlledici rol oynayır.
Taxometr nə üçün istifadə olunur?
Taxometr əsas məqsəd olaraq mühərrikin ən səmərəli və təhlükəsiz işləmə rejimini qorumaq üçün istifadə edilən vacib nəzarət göstəricisidir. Sürücü bu cihazın verdiyi məlumatlar sayəsində mühərrikin hansı dövrə aralığında işlədiyini aydın şəkildə anlayır və ötürücünü nə vaxt dəyişməli olduğunu düzgün müəyyən edə bilir. Sürətlərin vaxtından tez və ya gec dəyişdirilməsi mühərrikin gücünün tam ötürülməməsinə və performansın azalmasına səbəb ola bilər. Taxometr bu cür səhvlərin qarşısını almağa kömək edərək sürücüyə optimal idarəetmə imkanı yaradır. Yanacaq sərfiyyatına diqqət edən sürücülər üçün taxometr xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki mühərrikin optimal RPM diapazonunda işləməsi daha az yanacaq xərci ilə nəticələnir. Aşağı və ya həddindən artıq yüksək dövrlərdə sürüş isə yanacağın səmərəsiz istifadəsinə səbəb olur. Mühərrikin davamlı olaraq yüksək yüklənmə altında işləməsi hissələrin tez aşınmasına və texniki problemlərin yaranmasına yol aça bilər. Taxometr bu yüklənməni vaxtında müşahidə etməyə və sürüş tərzini buna uyğun tənzimləməyə imkan verir. Eyni zamanda idman üslubunda və dinamik sürüş zamanı mühərrikin gücündən maksimum faydalanmaq üçün taxometrdən aktiv şəkildə istifadə olunur. Nəticə etibarilə taxometr həm iqtisadi səmərəliliyi artıran, həm də mühərrikin texniki sağlamlığını qoruyan mühüm idarəetmə vasitəsi hesab olunur.
Mexaniki və avtomatik transmissiyada taxometrin rolu
Mexaniki sürətlər qutusuna malik avtomobillərdə taxometr sürücünün birbaşa idarəetmə qərarlarını formalaşdıran əsas göstəricilərdən biri hesab olunur. Bu tip avtomobillərdə ötürücü dəyişmə anı sürücünün məsuliyyətində olduğu üçün taxometrin verdiyi məlumatlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sürücü taxometrə baxaraq mühərrikin hansı dövrədə işlədiyini müəyyən edir və sürət dəyişikliyini buna uyğun şəkildə həyata keçirir. Həddindən artıq aşağı dövrlərdə sürət dəyişmək mühərrikin gücsüz işləməsinə, titrəməsinə və boğulma riskinin artmasına səbəb ola bilər. Əksinə, çox yüksək dövrlərdə ötürücü dəyişmək yanacaq sərfiyyatını artırmaqla yanaşı, mühərrik hissələrinin daha tez aşınmasına yol açır. Avtomatik transmissiyalı avtomobillərdə isə taxometr əsasən məlumatlandırıcı xarakter daşıyır və sürətlərin dəyişməsi elektron sistem tərəfindən avtomatik şəkildə tənzimlənir. Buna baxmayaraq, taxometr sürücüyə mühərrikin hansı yük altında işlədiyini anlamaqda kömək edir. Xüsusilə manuel rejimi olan avtomatik sürətlər qutularında taxometr yenidən aktiv idarəetmə vasitəsinə çevrilir. Dağlıq ərazilərdə, dik eniş və yoxuşlarda və ya əlavə yük ilə sürüş zamanı mühərrikin yüklənmə səviyyəsini izləmək üçün taxometr daha da önəmli olur. Nəticə olaraq, istər mexaniki, istərsə də avtomatik transmissiyalı avtomobillərdə taxometr mühərrikin qorunmasına və balanslı istismarına xidmət edən vacib göstəricidir.
Taxometrin mühərrik ömrünə təsiri
Mühərrikin uzunömürlü və problemsiz işləməsi birbaşa onun necə istifadə olunmasından asılıdır və bu baxımdan düzgün istismar həlledici rol oynayır. Taxometr isə məhz bu düzgün istismarı təmin edən əsas nəzarət göstəricilərindən biri kimi çıxış edir. Mühərrikin davamlı şəkildə yüksək dövrlərdə işlədilməsi hissələrin üzərinə həddindən artıq yük salır və aşınma prosesini xeyli sürətləndirir. Taxometr bu cür təhlükəli rejimləri vaxtında göstərərək sürücünün müdaxilə etməsinə imkan yaradır. Optimal dövrə aralığında sürüş mühərrikin daxili hissələrinin balanslı və harmonik şəkildə işləməsini təmin edir. Bu balans yağlama sisteminin daha effektiv fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradır və sürtünməni minimuma endirir. Digər tərəfdən, mühərrikin aşağı dövrlərdə artıq yüklənməsi titrəmələrin artmasına, güc itkisinə və iş rejiminin pozulmasına səbəb ola bilər. Taxometr bu cür vəziyyətləri sürücüyə əvvəlcədən xəbər verərək düzgün sürüş tərzini seçməyə kömək edir. Uzunmüddətli perspektivdə mühərrikin bu cür nəzarət altında istismar olunması qəfil nasazlıqların qarşısını alır və təmir xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Nəticə etibarilə, taxometr mühərrikin ömrünün uzadılmasında və avtomobilin texniki sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayan vacib göstəricidir.
Taxometr avtomobil idarəetməsində sadə görünən, lakin çox strateji əhəmiyyətə malik göstəricidir. O, mühərrikin real vəziyyətini sürücüyə anlıq olaraq çatdırır. Düzgün istifadə edildikdə yanacaq sərfiyyatına müsbət təsir göstərir. Eyni zamanda mühərrikin mexaniki hissələrinin qorunmasına xidmət edir. Xüsusilə mexaniki transmissiyalı avtomobillərdə taxometr əvəzolunmazdır. Avtomatik avtomobillərdə isə məlumatlandırıcı funksiyası ön plana çıxır. Sürücülük vərdişlərinin formalaşmasında taxometrin rolu böyükdür. Texniki savadlı sürücü bu göstəricidən maksimum fayda əldə edir. Bu isə həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi baxımdan üstünlük yaradır. Nəticə etibarilə taxometr avtomobilin sağlam və balanslı işləməsinin əsas açarlarından biridir.
