Avtomobillərdə əyləc mayesinin nəmlənməsi və qaynaması nə deməkdir

Avtomobil sürəndə ən çox güvəndiyimiz sistem şübhəsiz ki, əyləc sistemidir. Sürücü olaraq hər dəfə pedala basanda avtomobilin vaxtında dayanacağına inanırıq. Amma çox vaxt bu sistemin daxilində hansı proseslərin getdiyini düşünmürük. Əyləc sisteminin əsas dayaqlarından biri olan əyləc mayesi isə adətən diqqətdən kənarda qalır. Halbuki bu maye olmadan əyləc sistemi normal işləyə bilməz.
Pedalı basmaq sadəcə mexaniki bir hərəkət olar və heç bir real nəticə verməz. Əyləc sistemi mayesi nəmlənəndə və ya qaynamağa baş Bu mövzu hər bir sürücü üçün vacibdir, çünki birbaşa təhlükəsizliklə bağlıdır. layanda isə təhlükə yaranır.
Avtomobilin texniki baxımı zamanı ehtiyat hissələri seçimi də çox vacibdir. Əyləc sistemi üçün istifadə olunan bütün detallar, o cümlədən maye, keyfiyyətli olmalıdır. Çünki zəif və uyğun olmayan hissələr əyləc sisteminin düzgün işləməsinə mane ola bilər.
Əyləc mayesinin əsas vəzifəsi sürücünün pedala tətbiq etdiyi gücü dəyişmədən təkərlərə ötürməkdir. Bu maye sıxılmayan quruluşa malikdir. Məhz bu xüsusiyyət ona təzyiqi itkisiz şəkildə ötürməyə imkan verir. Sürücü pedalı nə qədər güclə basırsa, həmin güc eyni şəkildə əyləc mexanizminə çatır. Əyləc mayesi olmasa və ya keyfiyyətini itirsə, bu ötürmə prosesi pozular.
Məqalənni davamında, əyləc mayesinin nəmlənməsi və qaynamasının nə olduğunu, səbəblərini və risklərini öyrənəcəksiniz.

Əyləc mayesinin növləri

Əyləc mayesi dedikdə bir növ yox, bir neçə fərqli tərkib və xüsusiyyətə malik məhsullar nəzərdə tutulur. Avtomobil istehsalçıları əyləc sisteminin quruluşuna uyğun olaraq fərqli standartlarda mayelər tövsiyə edir. Bu növlərin hər birinin qaynama temperaturu, rütubətə davamlılığı və kimyəvi tərkibi fərqlidir. Yanlış maye seçimi əyləc sistemində ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Buna görə də hər sürücünün hansı növ mayenin nə üçün istifadə edildiyini bilməsi vacibdir. Əyləc mayesinin növü avtomobilin təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir. Bu məsələ heç vaxt diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

DOT3

DOT3 əsasən köhnə model avtomobillərdə istifadə olunur. Bu mayenin qaynama temperaturu digər növlərlə müqayisədə daha aşağıdır. Məhz buna görə yüksək sürət və uzun məsafə qət edilən avtomobillər üçün uyğun hesab edilmir. DOT3 tərkibli maye rütubəti tez çəkir və zaman keçdikcə içində su miqdarı artır. Bu da qaynama temperaturunu daha da aşağı salır. Nəticədə əyləc zamanı sistemdə təzyiq zəifləyə bilər. Bu növ maye əsasən şəhər daxilində istifadə olunan və yüksək yüklənməyə məruz qalmayan avtomobillər üçün nəzərdə tutulur. DOT3 istifadə edən sürücülər əyləc mayesinin dəyişmə müddətinə daha çox diqqət etməlidirlər. Çünki rütubətə qarşı davamlılığı zəifdir.

DOT4

DOT4 hazırda ən geniş istifadə olunan əyləc mayesi növüdür. Müasir avtomobillərin böyük əksəriyyəti bu standart üzrə hazırlanmış maye tələb edir. DOT4 mayesinin qaynama temperaturu DOT3 ilə müqayisədə daha yüksəkdir. Bu da onu daha təhlükəsiz edir. Xüsusilə uzun yol səfərlərində, dağlıq ərazilərdə və tez-tez əyləc istifadə edilən şəraitdə bu maye daha stabil işləyir. DOT4 rütubət çəkə bilər. Amma DOT3-ə nisbətən daha davamlıdır. Yenə də zamanla su yığılması baş verir və buna görə mütəmadi yoxlama vacibdir. Bu növ əyləc mayesi həm şəhər, həm də uzun məsafə sürüşləri üçün uyğundur və balanslı seçim hesab olunur.

DOT5 və DOT5.1

DOT5 və DOT5.1 əsasən yüksək performans tələb olunan avtomobillərdə istifadə olunur. DOT5 silikon əsaslıdır və su ilə qarışmır. Bu xüsusiyyət ona rütubətə qarşı yüksək davamlılıq verir. Ancaq bütün əyləc sistemləri DOT5 üçün uyğun deyil. Buna görə istifadə etməzdən əvvəl avtomobilin texniki göstəricilərinə baxmaq mütləqdir. DOT5.1 isə glikol əsaslıdır və DOT4-ə oxşar tərkibə malikdir. Amma daha yüksək qaynama temperaturuna sahibdir. İdman avtomobillərində, ağır yüklə işləyən nəqliyyat vasitələrində və tez-tez yüksək sürət tələb olunan şəraitdə DOT5.1 daha təhlükəsiz seçimdir. Bu mayelər daha bahalı olsa da, verdiyi təhlükəsizlik dəyəri ilə bunu kompensasiya edir.

Əyləc mayesinin nəmlənməsi nədir

Əyləc mayesinin nəmlənməsi dedikdə onun içərisinə su molekullarının daxil olması nəzərdə tutulur. Bu proses sürücünün xəbəri olmadan baş verir və illər ərzində tədricən artır. Əyləc mayesi xüsusi quruluşa malik olduğu üçün ətraf mühitdəki rütubəti özünə çəkir. Nəticədə mayenin tərkibi dəyişir və əsas xüsusiyyətlərini itirməyə başlayır. Əyləc sistemində istifadə olunan mayenin təmiz və quru qalması çox önəmlidir. Su qarışdıqca mayenin qaynama temperaturu aşağı düşür və təhlükəsizlik azalır. Bu da sürüş zamanı risk yaradır. Sürücü pedalı basır. Amma gözlədiyi reaksiya gecikir və ya zəifləyir.

Nəmlənmə prosesi necə baş verir

Əyləc mayesi hava ilə təmasda olduqda, havadakı rütubət onun içinə keçir. Bu təmas bəzən qapağın açılması zamanı, bəzən də sistemdəki mikroskopik boşluqlar vasitəsilə baş verir. Proses çox yavaş getdiyi üçün sürücü bunu hiss etmir. Aylar və illər keçdikcə mayedə su miqdarı artır. Bu isə onun texniki göstəricilərinə birbaşa təsir edir. Xüsusilə isti havalarda və uzun sürüşlərdə bu problem daha aydın hiss olunur. Çünki rütubət artdıqca qaynama riski yüksəlir. Əyləc mayesi müəyyən vaxtdan bir yoxlanmalı və ehtiyac varsa dəyişdirilməlidir.

Əyləc mayesi niyə su çəkir

Əyləc mayesinin kimyəvi tərkibi higroskopik xüsusiyyətə malikdir. Yəni ətraf mühitdə olan rütubəti özünə çəkmək qabiliyyətinə sahibdir. Bu xüsusiyyət bir tərəfdən sistemin içində suyun sərbəst şəkildə dolaşmasının qarşısını alır. Amma digər tərəfdən zamanla suyun yığılmasına səbəb olur. Bu da təhlükəsizlik baxımından problem yaradır. Su qarışdıqca maye əvvəlki kimi təzyiqi ötürə bilmir və yüksək temperaturda tez buxarlanır. Nəticədə əyləc sistemi zəifləyir. Bu səbəbdən əyləc mayesi heç vaxt uzun müddət dəyişdirilmədən istifadə edilməməlidir. Müntəzəm nəzarət və vaxtında dəyişmə sürücünün öz təhlükəsizliyi üçün vacibdir.

Əyləc mayesinin qaynaması nə deməkdir?

Əyləc mayesinin qaynaması dedikdə onun yüksək temperatur təsiri altında buxara çevrilməsi nəzərdə tutulur. Bu hal adətən uzun müddət intensiv əyləcləmə zamanı baş verir. Xüsusilə enişli yollarda, sıx trafikdə və sürətli hərəkət zamanı əyləclər çox istifadə edildikdə sistemdə temperatur kəskin şəkildə artır. Əgər əyləc mayesi keyfiyyətini itirib və ya nəmlənibsə, onun qaynama temperaturu daha tez çatır. Maye buxara çevrildikdə artıq təzyiqi ötürə bilmir. Çünki buxar sıxılandır və bu zaman pedal basıldıqda lazımi güc kalodkalara çatmır. Sürücü pedalı basır, amma avtomobil gözlədiyi kimi dayanmır. Bu vəziyyət sürüş zamanı ciddi təhlükə yaradır. Əyləc sisteminin əsas funksiyası itir və nəqliyyat vasitəsi nəzarətdən çıxa bilər. Əyləc mayesinin qaynama riski heç vaxt diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Qaynama nöqtəsi nədir?

Qaynama nöqtəsi mayenin hansı temperaturda buxara çevrildiyini göstərən həddir. Bu göstərici əyləc mayesinin keyfiyyətini müəyyən edən əsas parametrlərdən biridir. Qaynama nöqtəsi nə qədər yüksəkdirsə, maye bir o qədər etibarlı hesab olunur. Çünki yüksək temperaturda belə maye öz xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayır. Yeni və keyfiyyətli əyləc mayesinin qaynama nöqtəsi yüksək olur. Amma zaman keçdikcə, su qarışdıqca bu göstərici aşağı düşür. Bu isə sürücünün təhlükəsizliyini risk altına salır. Buna görə də əyləc mayesinin tərkibi vaxtaşırı yoxlanmalıdır. Qaynama nöqtəsi normadan aşağı düşübsə dəyişdirilməlidir. Servislərdə xüsusi cihazlarla bu göstərici ölçülə bilir və dəqiq nəticə əldə olunur.

Qaynama zamanı nə baş verir?

Əyləc mayesi qaynadıqda boruların içində buxar və hava qabarcıqları yaranır. Bu qabarcıqlar təzyiqin düzgün ötürülməsinə mane olur. Nəticədə sürücü pedalı basanda əvvəlki kimi sərtlik hiss etmir. Pedal yumşaq olur və dərinliyə doğru enir. Avtomobil gec dayanır və əyləc məsafəsi uzanır. Bu xüsusilə yüksək sürətlə hərəkət zamanı çox təhlükəlidir. Sürücü vaxtında reaksiya versə belə, avtomobilin dayanması gecikir. Bu da qəza riskini artırır. Qaynama prosesi davam edərsə, bəzi hallarda əyləc sistemi tamamilə təsirsiz hala gələ bilər. Belə vəziyyətin qarşısını almaq üçün əyləc mayesinin vəziyyəti mütəmadi nəzarətdə saxlanmalıdır.

Əyləc mayesinin nəmlənməsinin əsas səbəbləri

Əyləc mayesinin nəmlənməsi təsadüfi baş vermir. Bunun arxasında konkret səbəblər dayanır. Bu səbəbləri bilmək sürücüyə vaxtında tədbir görməyə kömək edir. Nəmlənmə prosesi yavaş baş verdiyi üçün bir çox sürücü bunu gec anlayır. Amma nəticələri ciddi ola bilər. Əyləc sistemində istifadə olunan maye təmiz və quru qalmalıdır. Əks halda onun texniki göstəriciləri zəifləyir və təhlükəsizlik azalır.

Zaman faktoru

Zaman keçdikcə istər-istəməz əyləc mayesinin tərkibinə su qarışır. Bu proses qaçılmazdır. Çünki maye hava ilə təmasda olur və rütubəti özünə çəkir. Aylar, illər ərzində bu su miqdarı artır. Əvvəlcə bu dəyişiklik hiss olunmur. Amma müəyyən həddə çatdıqda əyləc sistemi əvvəlki kimi işləməməyə başlayır. Qaynama riski yüksəlir, pedal yumşalır və əyləc məsafəsi uzanır. Buna görə də əyləc mayesinin dəyişdirilməsi üçün müəyyən vaxt aralığına riayət etmək çox vacibdir. Uzun müddət dəyişdirilməyən maye təhlükə yarada bilər.

Qapağın açıq qalması

Əyləc mayesinin yerləşdiyi qabın qapağı açıq qalarsa, rütubət birbaşa içəri daxil olur. Bu isə nəmlənmə prosesini sürətləndirir. Bəzən sürücülər mayeni yoxladıqdan sonra qapağı tam bağlamır. Bu kiçik görünən səhv böyük problemlərə səbəb ola bilər. Açıq qalan qapaq havadakı nəmi birbaşa mayeyə ötürür. Nəticədə su miqdarı sürətlə artır. Bu da qaynama temperaturunun aşağı düşməsinə səbəb olur. Qapağın hər zaman möhkəm bağlanması əyləc sisteminin qorunması üçün vacib şərtdir.

Keyfiyyətsiz məhsul

Ucuz və keyfiyyətsiz əyləc mayeləri rütubəti daha tez çəkir. Bu cür məhsulların kimyəvi tərkibi zəif olur və yüksək temperatura davam gətirmir. Nəticədə həm nəmlənmə prosesi sürətlənir, həm də qaynama riski artır. Bəzi sürücülər qənaət etmək üçün ucuz məhsullara üstünlük verir. Amma bu, gələcəkdə daha böyük xərclərə və risklərə yol aça bilər. Keyfiyyətli və sertifikatlı məhsullar isə daha uzunömürlü olur. Əyləc sistemini daha yaxşı qoruyur. Buna görə əyləc mayesi seçərkən yalnız qiymətə yox, keyfiyyətə də diqqət yetirmək lazımdır.

Qaynama zamanı yaranan problemlər

Əyləc mayesi qaynadıqda ortaya çıxan problemlər sürücünün təhlükəsizliyi üçün ən riskli mərhələlərdən biridir. Bu mərhələdə əyləc sistemi əvvəlki kimi etibarlı işləmir. Sürücü avtomobil üzərində nəzarəti qismən itirə bilər. Qaynama zamanı maye öz fiziki xüsusiyyətlərini dəyişir. Bu, bütün sistemin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir. Əyləc borularında yaranan dəyişikliklər təzyiqin düzgün ötürülməsinə mane olur. Sürücü pedalı basanda əvvəlki kimi güclü reaksiya ala bilmir. Bu vəziyyət sürətli hərəkət zamanı, enişli yollarda və sıx trafikdə daha təhlükəlidir. Qaynama prosesinin davam etməsi əyləc məsafəsinin xeyli uzanmasına səbəb olur və qəza riski kəskin şəkildə artır. Belə problemlərin qarşısını almaq üçün əyləc mayesinin vəziyyəti daim nəzarətdə saxlanmalıdır.

Vapor lock hadisəsi

Vapor lock hadisəsi əyləc mayesi qaynadıqda boruların içində buxar qabarcıqlarının yaranmasıdır. Bu buxar qabarcıqları maye kimi təzyiq ötürə bilmir. Çünki buxar sıxılandır və basıldıqda lazım olan gücü ötürmək qabiliyyətinə malik deyil. Nəticədə sürücü pedalı basır, amma kalodkalar lazımi güclə sıxılmır. Bu zaman əyləc reaksiyası zəifləyir və avtomobil gec dayanır. Vapor lock vəziyyəti uzun müddət əyləc istifadə edilən yollarda, dağlıq ərazilərdə və yüksək sürətlə hərəkət zamanı daha çox rast gəlinir. Sürücü bəzən pedalı sonuna qədər basmalı olur. Amma yenə də istədiyi nəticəni əldə edə bilmir. Bu isə sürüş zamanı ciddi təhlükə yaradır və qəza riskini artırır.

Əyləc itkisi

Ən qorxulu vəziyyət əyləc itkisi hesab olunur. Bu zaman əyləc sistemi demək olar ki, funksiyasını itirir. Sürücü pedalı basır, amma avtomobil demək olar ki, reaksiya vermir. Bu hal adətən əyləc mayesinin ciddi şəkildə qaynaması və sistemdə çoxlu buxar yaranması nəticəsində baş verir. Belə vəziyyətdə sürücünün manevr imkanları xeyli azalır. Xüsusilə yüksək sürətlə hərəkət zamanı bu çox təhlükəlidir. Avtomobilin dayanması üçün tələb olunan məsafə dəfələrlə artır. Bu isə həm sürücünün, həm də digər yol hərəkəti iştirakçılarının həyatını risk altına salır. Əyləc itkisi baş verərsə, sürücü mümkün qədər sürəti azaltmalıdır. Ötürmələri aşağı salmalı və təhlükəsiz şəkildə avtomobili dayandırmağa çalışmalıdır. Amma ən doğru yol bu vəziyyətə düşməmək üçün əvvəlcədən tədbir görməkdir.

Əyləc mayesinin dəyişdirilmə vaxtı

Əyləc mayesi daimi istifadə olunan texniki mayedir və zamanla öz xüsusiyyətlərini itirir. Buna görə də onun müəyyən müddətdən bir dəyişdirilməsi mütləqdir. Orta hesabla əyləc mayesinin 2 ildən bir dəyişdirilməsi tövsiyə olunur. Bu müddət ərzində maye hava ilə təmasda olur, rütubət çəkir. Qaynama temperaturu aşağı düşür. Nəticədə əyləc sisteminin təhlükəsizliyi zəifləyir. Bir çox sürücü mühərrik yağına diqqət etsə də, əyləc mayesini unudur. Halbuki bu maye birbaşa təhlükəsizliklə bağlıdır. Vaxtında dəyişdirilməyən əyləc mayesi ciddi problemlərə yol aça bilər. Buna görə istehsalçının verdiyi tövsiyələrə əməl etmək və əyləc mayesini vaxtında yeniləmək vacibdir.

Neçə ildən bir dəyişdirilməlidir?

Əksər avtomobil istehsalçıları əyləc mayesinin 2-3 ildən bir dəyişdirilməsini tövsiyə edir. Bu müddət avtomobilin istifadə şəraitindən asılı olaraq dəyişə bilər. Əgər avtomobil tez-tez uzun məsafələr qət edirsə, dağlıq ərazilərdə istifadə olunursa və əyləc sistemi daha çox yüklənirsə, dəyişmə müddəti daha qısa ola bilər. Bəzi sürücülər uzun müddət mayeni dəyişmir. Bunun təhlükəli nəticələrə səbəb ola biləcəyini nəzərə almırlar. Əyləc mayesinin dəyişdirilməsi həm təhlükəsizlik, həm də əyləc sisteminin uzunömürlü olması üçün vacibdir.

Hansı əlamətlər xəbərdarlıq edir?

Əyləc mayesinin dəyişdirilməsinin vaxtının çatdığını göstərən bəzi əlamətlər var. Ən əsas əlamət pedalın əvvəlki kimi sərt olmaması və yumşalmasıdır. Sürücü pedalı basanda daha dərin enirsə, bu artıq xəbərdarlıq siqnalıdır. Digər əlamət isə avtomobilin əvvəlki kimi tez dayanmamasıdır. Əyləc məsafəsi uzanırsa, bu da mayenin keyfiyyətini itirdiyini göstərə bilər. Bəzən əyləc zamanı qəribə hisslər, qeyri-sabit reaksiya da müşahidə oluna bilər. Bu cür hallarda vaxt itirmədən əyləc mayesini yoxlatmaq və lazım gələrsə dəyişdirmək lazımdır. Bu, sürücünün öz təhlükəsizliyi üçün atacağı ən düzgün addımlardan biridir.