Turbo mühərrikli avtomobillərdə tez sıradan çıxan 5 hissə
Turbo mühərrikli avtomobillər yüksək güc, daha yaxşı sürətlənmə və nisbətən aşağı yanacaq sərfiyyatı ilə sürücülər üçün cəlbedici seçim hesab olunur. Bu tip mühərriklərdə turbo sistemi egzoz qazlarının enerjisindən istifadə edərək mühərrikə daha çox hava ötürür və nəticədə performans əhəmiyyətli dərəcədə artır. Lakin artan güc və təzyiq mexaniki hissələr üzərində əlavə yük yaradır. Bu səbəbdən turbo mühərrik konstruksiyası sadə atmosfer mühərriklərinə nisbətən daha həssasdır. Xüsusilə düzgün qulluq edilmədikdə və ya keyfiyyətsiz ehtiyat Hissələri istifadə olunduqda bəzi komponentlər daha tez sıradan çıxır. Bir çox sürücü problemi yalnız ciddi nasazlıq yarandıqda hiss edir. Halbuki erkən əlamətləri vaxtında tanımaq böyük xərclərin qarşısını ala bilər. Turbo sistemindəki nasazlıqlar təkcə performansa deyil, ümumi mühərrik sağlamlığına da təsir göstərir. Bu da avtomobilin istismar müddətini qısalda bilər. Ona görə də turbo mühərrikli avtomobillərdə riskli hesab olunan hissələri tanımaq vacibdir. Aşağıda bu tip avtomobillərdə ən tez sıradan çıxan 6 əsas hissə ətraflı şəkildə izah olunur.
Turbo kompressor (Turbocharger)
Turbo kompressor turbo mühərrikli avtomobillərin əsas və ən yüklənmiş hissələrindən biridir. Bu hissə çox yüksək fırlanma sürəti ilə işlədiyi üçün minimal aşınma belə ciddi problemlərə yol aça bilər. Turbo kompressorun əsas düşməni yağlanma problemləridir. Keyfiyyətsiz mühərrik yağı və ya yağın gec dəyişdirilməsi turbin oxunda sürtünməni artırır. Nəticədə turbo səs salmağa, tüstüləməyə və güc itirməyə başlayır. Həddindən artıq istilik də bu hissənin ömrünü qısaldan əsas faktorlardandır. Xüsusilə mühərrik isti vəziyyətdə dərhal söndürüldükdə turbo soyumağa vaxt tapmır. Bu isə yağın yanmasına və karbon çöküntülərinin yaranmasına səbəb olur. Turbo kompressor sıradan çıxdıqda mühərrik performansı kəskin şəkildə azalır. Bəzi hallarda isə metal qırıntıları mühərrikin daxilinə düşərək daha böyük zədələr yarada bilər. Buna görə turbo sisteminin sağlamlığı bütün mühərrik üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.
Hava soyuducu (interkuler) və onun şlanqları
Hava soyuducu turbo tərəfindən sıxılmış havanı soyudan vacib bir hissədir. Sıxılmış hava isti olduqda yanma səmərəliliyi azalır və mühərrik güc itirir. Intercooler (interkuler) sistemi bu problemi aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulub. Lakin zamanla intercooler-in içində yağ buxarları və çirk yığıla bilər. Bu da havanın düzgün axınının qarşısını alır. Digər tərəfdən interkuler şlanqları yüksək təzyiqə davam gətirməli olur. Kauçuk və ya silikon şlanqlar istilik və təzyiq səbəbindən çatlayır və ya boşalır. Nəticədə turbo basıncı itir və avtomobil zəif sürətlənməyə başlayır. Bəzi hallarda sürücü bunu sadəcə "avtomobil getmir" kimi hiss edir. Halbuki problem sadə bir hava sızmasından qaynaqlanır. Intercooler nasazlıqları uzun müddət diqqətsiz qaldıqda turbo kompressora əlavə yük yaradır. Bu isə daha bahalı təmir riskini artırır.
Turbo klapanları (wastegate və hava buraxan (bypass) klapan)
Turbo klapanı turbo təzyiqini tənzimləyən əsas elementlərdən biridir. Onun əsas funksiyası mühərrik üçün təhlükəli ola biləcək həddən artıq təzyiqin qarşısını almaqdır. Wastegate düzgün işləmədikdə turbo ya lazımi gücü vermir, ya da həddindən artıq təzyiq yaradır. Həddindən artıq təzyiq mühərrik içi detallar üçün ciddi risk deməkdir. Bypass klapanı isə qaz buraxıldıqda artıq təzyiqi boşaldaraq turbo sistemini qoruyur. Bu hissələr davamlı açılıb-bağlandığı üçün mexaniki aşınmaya məruz qalır. Zamanla yaylar zəifləyir və klapanlar ilişə bilər. Nəticədə turbo gec reaksiya verir və ya qeyri-sabit işləyir. Sürücü bunu sürətlənmə zamanı titrəmə və ya ani güc itkisi kimi hiss edə bilər. Bu tip nasazlıqlar çox vaxt elektron səhv kodu vermir. Ona görə də diaqnostika zamanı mexaniki yoxlama vacibdir. Turbo klapanı problemləri vaxtında aradan qaldırılmadıqda turbo kompressorun sıradan çıxma ehtimalı artır.
Yüksək təzyiqli yanacaq nasosu
Turbo mühərrikli avtomobillərdə yüksək təzyiqli yanacaq nasosu mühərrikin düzgün işləməsi üçün kritik rol oynayır. Turbo daha çox hava verdiyi üçün mühərrik daha çox yanacağa ehtiyac duyur. Bu ehtiyacı təmin edən əsas hissə məhz bu nasosdur. Nasos zəiflədikdə və ya sıradan çıxdıqda yanacaq qarışığı kasadlaşır. Kasad qarışıq isə mühərrikdə detonasiyaya səbəb ola bilər. Detonasiya uzunmüddətli perspektivdə piston və klapanlara ciddi zərər verir. Yüksək təzyiqli nasosun əsas düşmənləri çirkli yanacaq və aşağı keyfiyyətli benzin və ya dizeldir. Filtrlər vaxtında dəyişdirilmədikdə nasos daha tez aşınır. Bəzi hallarda nasazlıq yalnız yüksək yüklənmə zamanı özünü göstərir. Sürücü adi sürüşdə problem hiss etməyə bilər. Lakin tam güc tələb olunduqda avtomobil sarsıntı ilə reaksiya verir. Bu tip problemlər gec aşkarlandıqda mühərrik xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Mühərrik yağlama sistemi komponentləri
Mühərrik yağlama sistemi turbo mühərrikli avtomobillərdə adi mühərriklərə nisbətən daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Turbo kompressor yüksək temperaturda və yüksək sürətlə işlədiyi üçün daimi və keyfiyyətli yağlanmaya ehtiyac duyur. Yağ nasosu, yağ kanalları və yağ filtrinin vəziyyəti burada həlledici rol oynayır. Yağ nasosunun zəifləməsi bütün mühərrik üçün risk yaradır. Çünki ilk zərbə turbo sisteminə dəyir. Keyfiyyətsiz yağ istifadə edildikdə kanallar tıxana bilər. Bu isə turbo rulmanlarının qızmasına və sıradan çıxmasına səbəb olur. Bəzi sürücülər yalnız yağ səviyyəsinə diqqət yetirir, lakin yağın keyfiyyətini nəzərə almır. Halbuki uyğun spesifikasiyalı yağdan istifadə edilməməsi böyük problemlərə yol açır. Yağ filtrinin gec dəyişdirilməsi də eyni dərəcədə təhlükəlidir. Uzunmüddətli yağlama problemləri mühərrikin ümumi ömrünü ciddi şəkildə azaldır. Bu səbəbdən yağlama sistemi turbo mühərriklərin ən zəif nöqtələrindən biri hesab olunur.
Turbo mühərrikli avtomobillər düzgün istifadə edildikdə və vaxtında texniki qulluq aparıldıqda uzunömürlü və yüksək performanslı ola bilər. Lakin bu tip mühərriklərin daha həssas konstruksiyaya malik olduğunu unutmaq olmaz. Yuxarıda sadalanan hissələr turbo sisteminin ən riskli nöqtələridir. Bu komponentlərin vəziyyətinə diqqət yetirmək böyük təmir xərclərinin qarşısını ala bilər. Xüsusilə yağlama, yanacaq və hava sisteminə aid problemlər gecikdirilmədən həll edilməlidir. Erkən diaqnostika və keyfiyyətli ehtiyat hissələri turbo mühərrikin sağlamlığını qorumağın əsas açarıdır.
