Alternatorun kömürlərinin aşınması nədir və akkumulyator niyə dolmur?

Avtomobilin işə düşməməsi sürücü üçün ən əsəbiləşdirici hallardan biridir. Açarı çevirirsən, amma mühərrik reaksiya vermir və maşın sanki səni yarı yolda qoyur. Bu zaman insanların çoxu dərhal akkumulyatoru günahlandırır. Düşünürlər ki, batareya köhnəlib və artıq güc saxlamır. Amma hər zaman problem akkumulyator olmur. Bəzən əsas səbəb alternatorun kömürləri ilə bağlı olur.
Alternator kömürləri aşındıqda akkumulyator normal şəkildə dolmur. Bu isə avtomobilin işə düşməməsinə, işıqların zəifləməsinə və elektron sistemlərdə nasazlıqlara səbəb olur. Bir çox sürücü bu hissənin mövcudluğundan belə xəbərsizdir. Halbuki bu kiçik detal avtomobilin elektrik sistemində çox böyük rol oynayır.
Alternatorun əsas vəzifəsi elektrik enerjisi istehsal etməkdir. Mühərrik işlədikdə mexaniki hərəkət yaranır və bu hərəkət alternator vasitəsilə elektrik enerjisinə çevrilir. Bu enerji avtomobilin bütün elektrik hissələrinə ötürülür.
Faralar, arxa stop işıqları, salon işıqları, multimedia sistemi, naviqasiya, kondisioner və digər bütün qurğular bu enerji hesabına işləyir. Əgər alternator zəif işləyirsə və ya ümumiyyətlə enerji istehsal etmirsə, bu sistemlərin fəaliyyəti də pozulur. Bu zaman işıqlar zəifləyir. Bəzi qurğular işləməyə bilər və sürücü bunu dərhal hiss edir.

Kömürlər nədir və harada yerləşir

Kömürlər alternatorun daxilində yerləşən və avtomobilin elektrik sistemi üçün olduqca vacib rol oynayan hissələrdir. Onlar kiçik ölçülü olsa da, funksiyası baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Alternatorun fırlanan hissəsi ilə sabit hissəsi arasında elektrik əlaqəsini məhz bu kömürlər təmin edir. Yəni cərəyanın ötürülməsi prosesində əsas vasitəçi rolunu oynayırlar. Əgər kömürlər sağlamdırsa, elektrik axını normal şəkildə ötürülür və avtomobilin bütün elektron sistemləri stabil işləyir. Ancaq kömürlər zəiflədikdə və ya aşındıqda bu əlaqə pozulur, nəticədə enerji ötürülməsi qeyri-sabit hala gəlir. Bu da avtomobilin işinə birbaşa təsir göstərir.
Alternatorun daxilində kömürlər xüsusi yuvalarda yerləşir və yay vasitəsilə fırlanan hissəyə sıxılır. Bu mexanizm sayəsində kontakt daim qorunur. Kömürlərin uzunluğu müəyyən həddən aşağı düşəndə isə artıq fırlanan hissə ilə təmas zəifləyir və problem yaranmağa başlayır. Bir çox sürücü bunu akkumulyator problemi kimi qəbul edir, amma əsl səbəb çox vaxt məhz alternator kömürlərinin aşınması olur.

Kömürlərin funksiyası

Kömürlərin əsas vəzifəsi elektrik cərəyanını alternatorun fırlanan hissəsinə ötürməkdir. Bu proses çox həssasdır və dəqiqlik tələb edir. Kömürlər kontakt rolunu oynayaraq sabit hissədən gələn elektrik axınını hərəkətli hissəyə çatdırır. Bu ötürülmə olmasa, alternator enerji istehsal edə bilməz.
Kömürlərin funksiyası yalnız cərəyan ötürməklə bitmir. Onlar eyni zamanda sabit təmasın qorunmasına da cavabdehdir. Alternator işlədiyi müddətdə fırlanan hissə yüksək sürətlə hərəkət edir. Kömürlər isə bu hərəkətə uyğun şəkildə sabit təmas saxlayır. Əgər kömürlər aşınıb qısalarsa, bu təmas zəifləyir və elektrik ötürülməsi pozulur. Nəticədə akkumulyator lazımi səviyyədə dolmur, avtomobilin elektrik sistemində problemlər yaranır.

Kömürlərin quruluşu

Kömürlər əsasən qrafit əsaslı materialdan hazırlanır. Bu material həm keçirici xüsusiyyətə malikdir, həm də mexaniki baxımdan münasib hesab olunur. Qrafitin seçilməsinin əsas səbəbi onun fırlanan hissəyə zərər verməməsidir. Daha sərt material istifadə olunsa, alternatorun daxili hissələri tez sıradan çıxa bilərdi.
Kömürlərin quruluşu elə dizayn olunub ki, onlar zamanla tədricən aşınsın. Bu, sistemin qorunması baxımından vacibdir. Yəni kömürlər özləri yeyilir, amma alternatorun əsas hissələri zərər görmür. Bu da istehsalçıların düşünülmüş texniki həllidir. Kömürlərin müəyyən uzunluq həddi var. Həmin hədd keçildikdə isə artıq dəyişdirilməsi tövsiyə olunur.

Alternator kömürləri niyə aşınır?

Hər mexaniki hissə kimi, alternator kömürləri də zamanla aşınır. Bu tam normal prosesdir və istənilən avtomobildə gec-tez baş verir. Aşınmanın sürəti isə istifadə şəraitindən, elektrik yüklənməsindən və texniki qulluq səviyyəsindən asılıdır.
Alternator fasiləsiz işləyən hissə olduğu üçün kömürlər də daim sürtünməyə məruz qalır. Bu sürtünmə nəticəsində material tədricən azalır. Əgər avtomobildə çoxlu elektrik avadanlığı istifadə olunursa, kömürlərə düşən yük də artır. Bu isə aşınma prosesini daha da sürətləndirir.

Təbii aşınma

Kömürlərin aşınmasının əsas səbəbi təbii sürtünmədir. Alternator işlədiyi müddətdə kömürlər fırlanan hissəyə sıx vəziyyətdə toxunur. Bu da uzun müddət ərzində materialın tədricən yeyilməsinə səbəb olur. Bu proses qarşısı alınmayan texniki haldır. Sadəcə olaraq vaxtında nəzarət və dəyişdirmə aparmaq lazımdır.
Təbii aşınma avtomobilin istismar müddətinə görə dəyişir. Bəzi avtomobillərdə kömürlər uzun müddət problemsiz işləyir. Bəzilərində isə daha tez sıradan çıxır. Bu, sürmə tərzinə və elektrik sisteminə düşən yüklə də bağlıdır.

Elektrik yüklənməsi

Avtomobildə istifadə olunan əlavə elektrik avadanlıqları kömürlərin aşınmasını sürətləndirən əsas faktorlardan biridir. Güclü səs sistemləri, əlavə işıqlar, video qurğular alternatorun üzərinə əlavə yük qoyur. Bu da kömürlərin daha intensiv işləməsinə səbəb olur.
Nəticədə kömürlər daha tez qızır, sürtünmə artır və material daha sürətlə azalır. Bir çox sürücü bu faktoru nəzərə almır və sonradan akkumulyator problemi ilə qarşılaşır. Əslində isə səbəb alternator kömürlərinin artıq zəifləməsidir.

Toz və çirk

Alternatorun daxilinə düşən toz və çirk də kömürlərin aşınmasına ciddi təsir göstərir. Bu çirk hissəcikləri kontakt səthini zəiflədir və sürtünməni artırır. Nəticədə kömürlər normaldan daha tez yeyilir.
Tozlu mühitdə istifadə olunan avtomobillərdə bu problem daha tez ortaya çıxır. Əgər alternatorun qoruyucu hissələri zədələnibsə, içəriyə daha çox çirk daxil olur. Bu isə həm kömürlərin, həm də digər daxili hissələrin ömrünü azaldır.
Bu səbəbdən avtomobilin texniki vəziyyətinə diqqət yetirmək, alternatorun qoruyucu hissələrinin sağlamlığını yoxlamaq çox önəmlidir. Vaxtında baxım aparılarsa, kömürlərin istismar müddətini xeyli uzatmaq mümkündür.

Aşınmış kömürlərin əsas əlamətləri

Avtomobil nasazlıq zamanı adətən sürücüyə müxtəlif siqnallar verir. Sadəcə bu işarələri vaxtında başa düşmək lazımdır. Alternator kömürləri aşındıqda bu, birbaşa avtomobilin elektrik sisteminə təsir edir və özünü bir neçə formada göstərir. Əgər diqqətli olsan, bu əlamətləri erkən mərhələdə hiss edib böyük xərclərin qarşısını ala bilərsən. Çünki problem başlanğıcda kiçik olur, amma vaxtında müdaxilə edilməzsə daha ciddi nasazlıqlara səbəb ola bilər.
Aşınmış kömürlər elektrik ötürülməsini zəiflədir. Bu da alternatorun normal işləməsinə mane olur. Nəticədə akkumulyator lazımi qədər dolmur, avtomobilin elektronik sistemləri qeyri-sabit işləməyə başlayır. Sürücü bunu bəzən təsadüfi hal kimi qəbul edir, amma əslində bu, ciddi texniki xəbərdarlıqdır.

Akkumulyatorun dolmaması

Ən çox rast gəlinən əlamət akkumulyatorun normal dolmamasıdır. Avtomobil sürülməsinə baxmayaraq batareya lazımi səviyyəyə çatmır. Nəticədə akkumulyator tez boşalır və tez-tez start problemi yaranır. Sürücü maşını işə salmaq üçün dəfələrlə cəhd etməli olur.
Bu vəziyyət xüsusilə qısa məsafələrdə avtomobil istifadə edənlərdə daha tez hiss olunur. Çünki alternator kifayət qədər enerji ötürə bilmir. Kömürlər aşındıqda cərəyan ötürülməsi zəifləyir və batareya yarımçıq doldurulur. Bir müddət sonra isə akkumulyator tam boşalır. Sürücü bunu batareyanın köhnəlməsi kimi düşünür, amma əsl səbəb çox vaxt alternator kömürlərinin zəifləməsi olur.

Paneldə xəbərdarlıq işığı

Avtomobilin panelində batareya işığının yanması çox ciddi xəbərdarlıqdır. Bu işıq təsadüfi səbəbdən yanmır. Sistem sənə bildirir ki, elektrik yüklənməsində problem var. Bu zaman dərhal diqqətli olmaq lazımdır.
Əgər bu işıq mühərrik işləyərkən sönmürsə, bu o deməkdir ki, alternator batareyanı lazımi səviyyədə doldura bilmir. Bunun səbəbi aşınmış kömürlər ola bilər. Bəzi hallarda işıq zəif yanıb-sönə də bilər. Bu isə kontaktın qeyri-sabit olduğunu göstərir. Sürücülərin böyük hissəsi bu işarəyə məhəl qoymur və yoluna davam edir. Amma bu, gələcəkdə avtomobilin tam sönməsi ilə nəticələnə bilər.

Avtomobilin çətin işə düşməsi

Avtomobilin ağır şəkildə işə düşməsi də aşınmış kömürlərin əlamətidir. Mühərriki işə salarkən start motoru zəif fırlanırsa, bu, batareyada kifayət qədər enerji olmadığını göstərir. Sürücü açarı çevirir, amma motor dərhal işə düşmür. Bir neçə saniyə gecikir və ya ümumiyyətlə reaksiya vermir.
Bu hal avtomobil bir müddət hərəkətsiz qaldıqdan sonra daha aydın hiss olunur. Batareya dolmadığı üçün enerji ehtiyatı zəif olur. Nəticədə avtomobil hər dəfə işə salınarkən problem yaşanır. Bu da sürücünü həm vaxt itkisinə, həm də əlavə xərclərə salır.

Akkumulyator niyə dolmur?

Akkumulyatorun dolmamasının əsas səbəbi alternatorun düzgün işləməməsidir. Alternator kömürləri aşındıqda sistem öz funksiyasını tam yerinə yetirə bilmir. Normal halda mühərrik işləyərkən alternator enerji istehsal edir və bu enerji batareyaya ötürülür. Əgər bu prosesdə problem yaranarsa, akkumulyator yarımçıq doldurulur və ya ümumiyyətlə dolmur. Bu isə avtomobilin bütün elektrik sisteminə mənfi təsir göstərir.

Gərginliyin düşməsi

Kömürlər zəiflədikdə cərəyan ötürülməsi azalır. Bu da alternatorun çıxış gərginliyinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Normal halda mühərrik işləyərkən gərginlik müəyyən səviyyədə sabit qalmalıdır. Amma kömürlər aşındıqda bu balans pozulur.
Gərginlik aşağı olduqda akkumulyator lazımi qədər enerji yığa bilmir. Nəticədə batareya daim yarımboş vəziyyətdə qalır. Bu isə avtomobilin işə düşməsində çətinlik yaradır. İlşıqların zəifləməsinə, elektron sistemlərin düzgün işləməməsinə səbəb olur.

Kontakt problemləri

Aşınmış kömürlər kontakt səthində boşluq yaradır. Bu boşluq elektrik ötürülməsini zəiflədir. Kontakt nə qədər zəifdirsə, cərəyan ötürülməsi də bir o qədər qeyri-sabit olur.
Bu zaman alternator bəzən işləyir, bəzən isə tam gücündə işləyə bilmir. Sürücü bunu qeyri-müntəzəm problemlər kimi hiss edir. Bəzən avtomobil normal işləyir, bəzən isə qəfil elektrik problemi yaranır. Əslində isə kömürlərlə kontakt arasında yaranan boşluq kimi səbəblər mövcuddur.
Bu problem vaxtında aradan qaldırılmasa, alternatorun digər hissələri də zədələnə bilər. Ona görə də ilk əlamətlər görünən kimi mütləq texniki yoxlama aparmaq tövsiyə olunur. Bu həm təhlükəsizlik, həm də maddi baxımdan çox vacibdir.

Kömür problemi ilə bağlı risklər

Alternator kömürlərinin aşınması ciddi risklər yaradır. Bu problemi görməzdən gəlmək qətiyyən düzgün deyil. Çünki bu nasazlıq təkcə akkumulyatorun dolmaması ilə yekunlaşmır. Məsələ vaxtında həll edilməzsə, avtomobilin digər sistemlərinə də zərər verə bilər. Bir çox sürücü problemi gec anlayır. Nəticədə daha böyük xərclərlə üzləşir. Əslində isə ilkin mərhələdə sadə müdaxilə ilə bu risklərin qarşısını almaq mümkündür.
Kömürlər tam sıradan çıxanda alternator enerji istehsal edə bilmir. Bu isə avtomobilin bütün elektrik sisteminin dayanmasına səbəb olur. Nəticədə nə işıqlar işləyir, nə də mühərriki işə salmaq mümkün olur. Bu vəziyyət sürücünü çox çətin duruma sala bilər.

Yolda qalmaq riski

Ən böyük risk avtomobilin qəfil sönməsidir. Akkumulyator dolmadığı üçün bir müddət sonra tam boşalır. Nəticədə avtomobil hərəkətdə olarkən də enerji kəsilə bilər. Bu halda mühərrik dayanır və avtomobil yolun ortasında qalır. Bu vəziyyət xüsusilə sıx hərəkət olan yollarda və ya gecə saatlarında daha təhlükəlidir. Sürücü kömək tapmaqda çətinlik çəkə bilər. Bu da həm vaxt itkisinə, həm də stressə səbəb olur. Sadə bir kömür problemi vaxtında həll edilmədikdə sürücünü çətin vəziyyətə sala bilər.

Elektron sistemlərin zədələnməsi

Alternator düzgün işləmədikdə gərginlik sabit olmur. Bəzən çox aşağı, bəzən isə ani yüksəlmələr baş verir. Bu dalğalanmalar avtomobilin elektron bloklarına ciddi zərər verə bilər. Müasir avtomobillərdə bir çox sistem elektron idarə olunur. Mühərrik bloku, təhlükəsizlik sistemləri, multimedia qurğuları hamısı stabil gərginlik tələb edir. Gərginlikdəki dəyişikliklər bu sistemlərin sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Bu isə artıq daha bahalı təmir deməkdir.

Problemi necə yoxlamaq olar?

Alternator kömürləri ilə bağlı problemi müəyyən etmək üçün bəzi ilkin yoxlamalar aparmaq mümkündür. Bunu həm sürücü özü, həm də peşəkar usta edə bilər. Əsas məqsəd gərginliyin normal olub-olmadığını və alternatorun işləmə vəziyyətini yoxlamaqdır. Erkən yoxlama problemin böyüməsinin qarşısını alır. Çünki nasazlıq başlanğıc mərhələdə daha asan aradan qaldırılır.

Ev şəraitində ilkin yoxlama

Sürücü ev şəraitində sadə yoxlama apara bilər. Bunun üçün multimetrlə akkumulyatorun gərginliyini ölçmək lazımdır. Mühərrik işləyərkən bu göstərici təxminən 13.5-14.5 volt arasında olmalıdır. Əgər ölçmə zamanı gərginlik bu həddən aşağıdırsa, deməli alternator enerji istehsalında problem var. Bu halda səbəblərdən biri kömürlərin aşınması ola bilər. Əgər gərginlik çox dəyişkəndirsə, bu da kontakt probleminə işarə edir. Bu yoxlama ilkin məlumat verir, amma dəqiq nəticə üçün peşəkar baxış lazımdır.

Usta tərəfindən diaqnostika

Ən dəqiq yoxlama üsulu ustaya müraciət etməkdir. Peşəkar usta alternatoru sökərək kömürləri birbaşa yoxlayır. Kömürlərin uzunluğu, vəziyyəti və kontakt səthi diqqətlə incələnir. Əgər kömürlər çox qısalıbsa və ya səthi zədələnibsə, dərhal dəyişdirilməsi tövsiyə olunur. Usta həmçinin digər hissələri də yoxlayır ki, problem yalnız kömürlərdən qaynaqlanırmı, yoxsa əlavə nasazlıq var. Bu cür yoxlama avtomobilin təhlükəsizliyi üçün çox vacibdir və uzunmüddətli problemlərin qarşısını alır.

Kömür dəyişimi neçə vaxta başa gəlir?

Alternator kömürlərinin dəyişdirilməsi çox vaxt uzun proses olmur. Əksər hallarda bu iş 30 dəqiqədən 1 saata qədər çəkir. Vaxtın dəyişməsi avtomobilin markasından, modelindən və alternatorun yerləşmə formasından asılıdır. Bəzi avtomobillərdə alternatora çıxış asan olur və usta qısa müddətdə işi yekunlaşdıra bilir. Digər modellərdə isə alternatorun sökülməsi üçün əlavə hissələrin açılması lazım gəlir. Bu da prosesi bir qədər uzada bilər.
Kömür dəyişimi zamanı usta əvvəlcə alternatoru sökür, köhnə kömürləri çıxarır və yeniləri ilə əvəz edir. Sonra bütün hissələr yenidən yerinə bərkidilir və sistem yoxlanılır. Əgər əlavə problem aşkar olunmazsa, iş qısa zamanda tamamlanır. Sürücülər çox vaxt bu prosesi eyni gün ərzində rahatlıqla həll edə bilirlər. Vacib məqam ondan ibarətdir ki, kömürlərin vaxtında dəyişdirilməsi gələcəkdə daha böyük nasazlıqların qarşısını alır. Yəni bu kiçik müdaxilə ilə həm vaxt, həm də pul baxımından qənaət etmək mümkündür.

Alternatorun ömrünü uzatmaq üçün məsləhətlər

Alternatorun uzunömürlü olması üçün sürücünün diqqət etməli olduğu bir neçə vacib məsələ var. Bu hissə avtomobilin elektrik sisteminin əsas dayağıdır və ona düzgün yanaşmaq çox önəmlidir. Sadə qaydalara əməl etməklə alternatorun işləmə müddətini xeyli artırmaq olar. Əsas məqsəd alternatorun üzərinə düşən yükü balanslı saxlamaqdır. Həddindən artıq yüklənmə hissələrin tez aşınmasına səbəb olur. Avtomobilin ümumi texniki vəziyyətinə nəzarət etmək də alternatorun sağlam qalmasına kömək edir.

Elektrik sisteminə nəzarət

Avtomobilə əlavə elektrik qurğuları quraşdırılarkən diqqətli olmaq lazımdır. Güclü səs sistemləri, əlavə işıqlar və digər cihazlar alternatorun üzərinə əlavə yük salır. Bu da kömürlərin və digər hissələrin daha tez aşınmasına səbəb olur.
Əgər əlavə qurğu quraşdırmaq istəyirsənsə, mütləq ustaya məsləhətləşmək lazımdır. Sistem buna uyğunlaşdırılmalıdır. Əks halda alternator normadan artıq işləyəcək və bu da vaxtından əvvəl nasazlığa gətirib çıxaracaq.

Müntəzəm texniki baxış

Avtomobilin texniki vəziyyətini vaxtında yoxlatmaq çox vacibdir. Alternator və onun hissələri də bu baxış zamanı mütləq yoxlanmalıdır. İldə ən az bir dəfə usta tərəfindən ümumi nəzarət aparılması tövsiyə olunur. Bu baxış zamanı kömürlərin uzunluğu, kontakt vəziyyəti və alternatorun ümumi işləmə səviyyəsi qiymətləndirilir. Əgər problem erkən mərhələdə aşkarlanarsa, sadə dəyişikliklə böyük xərclərin qarşısını almaq mümkündür. Bu da həm avtomobilin təhlükəsizliyi, həm də sürücünün rahatlığı üçün lazımdır.