Toyota Corolla mühərrik titrəməsi nədən yaranır?

Toyota Corolla etibarlılığı ilə tanınsa da, bəzi hallarda mühərrik titrəməsi sürücüləri narahat edə bilir. Sükanı tutarkən hiss edilən xırda titrəmə, işıqforda dayananda salonu silkələyən mühərrik və ya sürətlənərkən yaranan qeyri-komfort hissi təsadüfi deyil.
Mühərrik titrəməsi mühərrikin stabil və tarazlı şəkildə işləmədiyini göstərən açıq əlamətdir. Normal vəziyyətdə mühərrik sakit, axıcı və ritmik fəaliyyət göstərməlidir. Silindrlər eyni anda, eyni gücdə işlədikdə bu harmoniya qorunur və avtomobil demək olar ki, hiss olunmadan hərəkət edir. Lakin bu ritm hansısa səbəbdən pozulduqda mühərrik daxili balansını itirir. Bu pozuntu fiziki olaraq titrəmə şəklində özünü göstərir. Titrəmə avtomobilin verdiyi xəbərdarlıqdır, yəni sistem daxilində bir şeylər qaydasında deyil. Bu hal bəzən zəif, bəzən isə açıq şəkildə hiss olunan formada ortaya çıxa bilər.
Mühərrik titrəməsi müxtəlif nöqtələrdə hiss edilə bilər. Sükanın yüngül şəkildə əsməsi, oturacaqda hiss olunan xırda silkələnmə, pedala toxunduqda gələn qeyri-adi reaksiya və ya salonun əvvəlki sakitliyini itirməsi titrəmənin ən yayğın hiss edilmə formalarıdır. Bəzi hallarda titrəmə o qədər zəif olur ki, sürücü onu sadəcə narahatlıq kimi qəbul edir. Digər hallarda isə bu hal açıq-aydın hiss olunur. Komfortu ciddi şəkildə azaldır. Titrəmənin gücü mühərrikin nə qədər balanssız işlədiyindən və problemin hansı mərhələdə olduğundan asılıdır.
Bir çox sürücü mühərrik titrəməsini yolun nahamarlığı və ya təkərlə bağlı problemlərlə səhv salır. Xüsusilə hərəkət zamanı hiss edilən silkələnmələr çox vaxt yol şəraiti ilə əlaqələndirilir. Halbuki mühərrik titrəməsinin əsas fərqi ondadır ki, bu hal avtomobil yerində dayanarkən belə hiss oluna bilər. Avtomobil hərəkətsiz vəziyyətdədir. Amma salon yenə də titrəyirsə, problem yol ilə bağlı ola bilməz. Bu cür yanlış dəyərləndirmə problemin vaxtında aşkar olunmasına mane olur. Titrəmənin daha ciddi mərhələyə keçməsinə şərait yaradır.
Bu məqalədə Toyota Corolla mühərrik titrəməsinin səbəblərini, hansı hallarda təhlükəli olduğunu və problemin qarşısının necə alınacağını öyrənəcəksiniz.

Boş rejimdə mühərrik titrəməsinin səbəbləri

Ən çox müşahidə olunan titrəmə məhz avtomobil yerində dayanarkən, mühərrik işlək vəziyyətdə olarkən ortaya çıxır. Bu zaman sürücü qaz pedalına toxunmur, ötürmə neytral vəziyyətdədir. Mühərrik öz minimal dövrləri ilə çalışır. Məhz bu şəraitdə mühərrikdəki ən xırda uyğunsuzluqlar belə açıq şəkildə hiss olunur. Salonun yüngül şəkildə silkələnməsi, sükanın əsəbi reaksiya verməsi və mühərrikin sanki rahat nəfəs ala bilməməsi boş rejimdə balansın pozulduğunu göstərən əsas əlamətlərdir. Bu hal çox vaxt böyük nasazlıqdan yox, bir neçə vacib detalın sinxron işləməməsindən qaynaqlanır.

Şam və alışma sistemi problemləri

Alışma sistemi mühərrikin ritmini müəyyən edən əsas mexanizmdir. Şamların köhnəlməsi, üzərində çöküntü yaranması və ya silindrlər arasında fərqli səviyyədə işləməsi mühərrikin harmoniyasını pozur. Bir silindr güclü, digəri zəif işlədikdə mühərrik öz daxili balansını itirir. Bu balanssızlıq birbaşa titrəmə şəklində özünü göstərir. Xüsusilə boş rejimdə mühərrik yüksək dövrlərlə bu fərqi gizlədə bilmədiyi üçün titrəmə daha aydın hiss olunur. Alışma bobinlərində zəifləmə və ya elektrik ötürülməsində qeyri-sabitlik də eyni effekti yarada bilər. Nəticədə mühərrik sanki bərabər addımlarla yox, axsaya-axsaya işləyirmiş kimi davranır.

Hava və yanacaq balansının pozulması

Mühərrikin stabil fəaliyyəti üçün hava və yanacağın dəqiq nisbətdə qarışması həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu nisbət pozulduqda yanma prosesi qeyri-bərabər gedir və mühərrik rahat işləyə bilmir. Hava axınına nəzarət edən elementlərdə çirklənmə, yanacaq püskürdən hissələrdə tıxanma və ya sensorların səhv oxunuşu qarışığın kasıb və ya zəngin olmasına səbəb olur. Belə vəziyyətdə mühərrik özünü sanki boğulan insan kimi aparır. Fasilələrlə güc itirir və titrəmə yaranır. Boş rejimdə bu problem daha qabarıq görünür. Çünki mühərrik minimum ehtiyatla işləyir və ən kiçik uyğunsuzluq belə dərhal hiss olunur. Bu səbəbdən hava və yanacaq balansı mühərrik titrəməsinin əsas və ən çox rast gəlinən mənbələrindən biri sayılır.

Hərəkət zamanı yaranan mühərrik titrəməsi

Mühərrik titrəməsi yalnız avtomobil hərəkət edərkən hiss olunursa, burada məsələ təkcə mühərrikin daxilində axtarılmamalıdır. Hərəkət zamanı avtomobil bir neçə sistemin eyni anda işlədiyi mürəkkəb mexanizmə çevrilir. Bu sistemlərdən birində yaranan uyğunsuzluq titrəmə şəklində özünü göstərə bilər. Sürət artdıqca, dönmə anı dəyişdikcə və yol şəraiti fərqli olduqca titrəmənin intensivliyi də dəyişirsə, bu artıq kompleks problemin əlamətidir. Belə hallarda sürücü çox vaxt mühərrikdən şübhələnir, amma əsl səbəb ötürmə, təkər və ya asqı ilə bağlı ola bilər. Mühərrikin verdiyi güc ötürülərkən hansısa nöqtədə tarazlıq pozulursa, bu pozuntu bütün avtomobil boyu hiss olunur.

Təkər və ötürmə sisteminin təsiri

Təkərlər balansını itirdikdə və ya ötürmə sistemində aşınma yarandıqda mühərrik normal işləsə belə, avtomobil titrəyirmiş kimi hiss edilə bilər. Balanssız təkər fırlanarkən vibrasiya yaradır. Bu vibrasiya sükan, pedal və salon vasitəsilə sürücüyə ötürülür. Ötürmə elementlərində boşluq, birləşmələrdə uyğunsuzluq və ya aşınmış detallar mühərrikdən gələn gücü bərabər şəkildə paylaya bilmir. Nəticədə sürücü bunu mühərrik titrəməsi kimi qəbul edir. Əslində isə problem mühərrikin özündə yox, onun yaratdığı gücün yola ötürülmə mərhələsində ortaya çıxır.

Yüklə sürüş zamanı titrəmə

Sürətlənərkən, yoxuş qalxarkən və ya avtomobil əlavə yük altında olarkən titrəmənin artması mühərrikin güc istehsalında çətinlik yaşadığını göstərə bilər. Bu zaman mühərrikdən daha çox enerji tələb olunur və zəif işləyən hissələr özünü gizlədə bilmir. Yanma prosesi qeyri-sabitdirsə, alışma sistemi yükə uyğun reaksiya verə bilmirsə və ya hava-yanacaq nisbəti münasib deyilsə, titrəmə daha aydın hiss olunur. Bu hal sanki ağır çanta daşıyan insanın addımlarının qeyri-bərabər olmasına bənzəyir. Mühərrik güc verməyə çalışır, amma daxili tarazlıq buna imkan vermir.

Soyuq mühərrikdə titrəmə niyə olur

Soyuq mühərrik işə salındıqda onun davranışı tam isinmiş vəziyyətdən fərqli olur. Metal hissələr hələ uyğun ölçülərinə çatmadığı üçün yanma prosesi də tam stabil getmir. Qısa müddət ərzində zəif titrəmə hiss olunması bir çox halda normal qəbul edilir. Lakin mühərrik müəyyən vaxt keçməsinə baxmayaraq sakitləşmirsə və titrəmə davam edirsə, artıq bu vəziyyət diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Soyuq mühərrikdə yaranan titrəmə çox vaxt idarəetmə sisteminin mühərriki düzgün rejimə keçirə bilməməsi ilə bağlı olur.

Temperatur sensorlarının rolu

Temperatur sensorları mühərrikin beyni üçün əsas məlumat mənbələrindən biridir. Bu sensorlar mühərrikin nə qədər soyuq və ya isti olduğunu bildirir. Buna uyğun olaraq yanacaq qarışığı tənzimlənir. Əgər sensor səhv məlumat ötürürsə, mühərrik özünü ya həddən artıq soyuq, ya da lazım olandan daha isti hesab edə bilər. Bu isə yanma prosesini pozur və titrəmə yaradır. Xüsusilə soyuq vəziyyətdə mühərrik daha zəngin qarışıq tələb etdiyi halda, sensor bunu düzgün ötürməzsə, mühərrik narahat işləməyə başlayır.

İlk işə salmada titrəmə normaldırmı

İlk işə salma anında qısa müddətli və zəif titrəmə çox vaxt ciddi problem sayılmır. Bu mərhələdə mühərrik öz iş temperaturuna uyğunlaşmağa çalışır. Ancaq titrəmə uzun müddət davam edirsə, dövrlər stabil olmursa və mühərrik sanki özünə gələ bilmirsə, bu artıq xəbərdarlıq əlamətidir. Belə vəziyyətdə problemi ötəri hal kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Mühərrik isinməsinə baxmayaraq titrəmə davam edirsə, səbəbin texniki baxımdan araşdırılması vacibdir.

Mühərrik dayaqları və titrəmə əlaqəsi

Mühərrik avtomobilin kuzovuna birbaşa bərkidilmir və bunun çox vacib texniki səbəbləri var. O, xüsusi elastik dayaqlar üzərində yerləşdirilir ki, mühərrikin işləyərkən yaratdığı hərəkət və vibrasiya kuzova ötürülməsin. Bu dayaqlar sanki amortizator rolu oynayaraq mühərrikin sarsıntılarını udur və salonun sakit qalmasına kömək edir. Zaman keçdikcə bu dayaqlar elastikliyini itirir. Material sərtləşir və ya çatlar yaranır. Nəticədə mühərrikin təbii hərəkəti artıq filtrdən keçmədən birbaşa avtomobilin gövdəsinə ötürülür. Bu zaman sürücü mühərrik normal işləsə belə, sükan və oturacaqda narahatedici titrəmə hiss edə bilər. Xüsusilə boş rejimdə və ya sürət dəyişimi anlarında bu problem daha aydın üzə çıxır.

Köhnəlmiş dayaqların yaratdığı effekt

Köhnəlmiş və zəiflədilmiş mühərrik dayaqları mühərriki yerində stabil saxlaya bilmir. Mühərrik işlədikcə irəli-geri və yanlara doğru daha sərbəst hərəkət edir. Bu hərəkət kuzova ötürüldüyü üçün avtomobil sanki bütöv şəkildə titrəyirmiş kimi hiss olunur. Sürət dəyişimi zamanı yaranan zərbə, dayanarkən hiss edilən silkələnmə və işə salma anındakı kəskin titrəmə çox vaxt məhz bu səbəbdən qaynaqlanır. Dayaqlar öz funksiyasını itirdikdə mühərrikin daxili balansı nə qədər yaxşı olsa belə, komfort səviyyəsi ciddi şəkildə aşağı düşür.

Yanacaq keyfiyyəti mühərrik titrəməsinə necə təsir edir

Mühərrikin sabit və rahat işləməsi birbaşa yanacağın keyfiyyəti ilə bağlıdır. Aşağı keyfiyyətli yanacaq mühərrikin yanma kamerasında düzgün alovlanmır və yanma prosesi qeyri-sabit şəkildə baş verir. Bu zaman mühərrik gücü ardıcıl şəkildə istehsal edə bilmir. Nəticədə titrəmə yaranır. Sürücü bunu mühərrikin özünü narahat hiss etməsi kimi qəbul edə bilər. Yanacaq düzgün yanmadıqda mühərrik sanki güc verməkdə tərəddüd edir. Bu tərəddüd isə fiziki olaraq titrəmə ilə hiss olunur. Xüsusilə aşağı dövrlərdə bu problem daha qabarıq üzə çıxır.

Aşağı keyfiyyətli yanacağın nəticələri

Keyfiyyətsiz yanacaq yanma prosesini pozmaqla yanaşı, yanacaq sistemində çirklənməyə də səbəb olur. Bu çirklənmə püskürtmə elementlərinin işini zəiflədir. Silindrlərə düşən yanacaq miqdarında fərqlər yaradır. Bir silindr normal, digəri zəif işlədikdə mühərrik tarazlığını itirir. Bu tarazlıq itkisi ilk olaraq titrəmə şəklində özünü göstərir. Uzun müddət belə yanacaqdan istifadə edildikdə problem təkcə titrəmə ilə məhdudlaşmır, mühərrikin ümumi performansı da hiss olunan dərəcədə zəifləyir.

Avtomatik və mexaniki ötürmədə fərqlər

Mühərrik titrəməsi ötürmə növündən asılı olaraq fərqli şəkildə hiss edilə bilər. Mexaniki ötürmədə sürücü mühərrikin davranışını daha birbaşa hiss edir. Avtomatik ötürmədə isə titrəmə bəzən gec və dolayı yolla üzə çıxır. Hər iki halda mühərrikdən gələn güc ötürmə sistemi vasitəsilə təkərlərə çatdırılır. Bu prosesdə yaranan hər hansı uyğunsuzluq titrəmə şəklində özünü göstərə bilər. Avtomatik ötürmədə sistem daha mürəkkəb olduğu üçün titrəmənin mənbəyini dərhal ayırd etmək çətinləşir.

Avtomatik sürətlər qutusunda titrəmə

Avtomatik sürətlər qutusunda titrəmə çox vaxt hidravlik və elektron sistemlər arasındakı uyğunsuzluqdan qaynaqlanır. Sürət dəyişimi zamanı təzyiqin gec və ya qeyri-dəqiq ötürülməsi mühərriklə ötürmə arasında harmoniyanı pozur. Bu pozuntu sürücü tərəfindən yüngül sarsıntı və ya davamlı titrəmə kimi hiss edilir. Xüsusilə dayanma və yenidən hərəkətə başlama anlarında bu hal daha aydın görünür. Avtomatik ötürmənin düzgün işləməsi üçün mühərriklə tam uyğunluq lazımdır. Bu uyğunluq pozulduqda titrəmə qaçılmaz olur.

Mühərrik titrəməsi təhlükəlidirmi?

Bir çox sürücü zəif titrəməni ciddi problem kimi qəbul etmir və bunu ötəri hal hesab edir. Mühərrikdə yaranan hər bir titrəmə sistem daxilində balansın pozulduğunu göstərən açıq siqnaldır. Bu titrəmə qısa müddətli və nadir hallarda baş verirsə, risk aşağı ola bilər. Ancaq davamlı şəkildə təkrarlanırsa və zamanla güclənirsə, artıq təhlükə mərhələsinə keçmiş sayılır. Mühərrik bir-biri ilə əlaqəli çoxsaylı hissələrdən ibarətdir. Bu hissələrdən birində yaranan problem digərlərinə də zəncirvari təsir göstərir. Titrəmə mühərrikin rahat işləmədiyini göstərdiyi üçün onu görməzlikdən gəlmək daxildə daha böyük mexaniki yüklənmələrə səbəb ola bilər.

Uzun müddət gözardı etməyin riskləri

Mühərrik titrəməsi uzun müddət diqqətsiz qaldıqda silindrlərdə qeyri-bərabər yanma dərinləşir. Mühərrik dayaqları normadan artıq yüklənir və ötürmə elementləri əlavə stress altında qalır. Bu isə hissələrin vaxtından əvvəl köhnəlməsinə gətirib çıxarır. Əvvəlcə xırda komfort problemi kimi hiss edilən titrəmə zamanla ciddi mexaniki nasazlıqlara yol aça bilər. Dayaqlar zəiflədikcə titrəmə daha da artır və artıq mühərrikin özündən əlavə digər sistemlər də zərər görməyə başlayır. Bu mərhələdə problemin aradan qaldırılması həm daha çətin, həm də daha baha başa gəlir.

Problemin erkən aşkarlanma yolları

Mühərrik titrəməsinin erkən mərhələdə müəyyən edilməsi həm maddi, həm də texniki baxımdan böyük üstünlük yaradır. Erkən reaksiya problemi böyümədən aradan qaldırmağa imkan verir. Əlavə zəncirvari nasazlıqların qarşısını alır. Avtomobil öz davranışı ilə sürücüyə həmişə məlumat verir, əsas məsələ bu məlumatı düzgün oxuya bilməkdir. Titrəmənin nə vaxt başladığı, hansı şəraitdə gücləndiyi və nə zaman azaldığı diqqətlə müşahidə edildikdə problemin istiqamətini müəyyən etmək daha asan olur.

Sürücü üçün praktik yoxlama üsulları

Sürücü ilkin mərhələdə mühərrikin çıxardığı səslərə, titrəmənin gücünə və hansı vəziyyətdə ortaya çıxdığına diqqət etməlidir. Avtomobil yerində dayanarkən titrəmə artırsa, sürətlənmə zamanı dəyişirsə və ya müəyyən dövrlərdə daha aydın hiss olunursa, bu artıq təsadüfi hal sayılmır. Sükanın, pedalın və oturacağın verdiyi reaksiya da vacib ipuclarıdır. Bu müşahidələr peşəkar yoxlama üçün düzgün istiqamət seçməyə kömək edir. Problemin vaxtında aşkar olunmasına şərait yaradır.