Təmir gecikərsə hansı hissələr zəncirvari sıradan çıxır?

Zəncirvari sıradan çıxma avtomobildə bir detalın nasazlığının digər hissələrə təsir etməsi və bu təsirin dalğa kimi bütün sistemə yayılması deməkdir. Bu proses adətən səssiz başlayır, sürücü ilk mərhələdə ciddi təhlükə hiss etmir. Amma vaxt keçdikcə problem böyüyür və daha geniş sahəni əhatə edir. Məsələn, tək bir rezin detalın bərkiməsi və ya çatlaması əvvəlcə sadə sızma yaradır. Snra isə maye itkisi səbəbindən mexaniki hissələr qorunmasız qalır.
Bu qorunmasızlıq sürtünməni artırır, temperatur yüksəlir və nəticədə metal detallar aşınmağa başlayır. Yəni bir detalın zəifləməsi domino kimi digər hissələrin də işinə mənfi təsir göstərir. Bu vəziyyət insan orqanizminə bənzəyir. Bir orqan düzgün işləməyəndə bütün bədən bundan təsirlənir. Avtomobil də eyni prinsiplə çalışır. Bir hissədə yaranan problem vaxtında aradan qaldırılmazsa, bu artıq tək bir detalın problemi olmur, bütöv sistem üçün riskə çevrilir.
Sürücülər çox vaxt bunu gec anlayır, çünki ilkin mərhələdə avtomobil hələ də hərəkətdə olur, amma daxildə gizli proseslər davam edir. Bu gizli proseslər isə bir müddət sonra böyük təmir xərcləri və ciddi təhlükəsizlik problemləri ilə nəticələnir. Zəncirvari sıradan çıxma məhz ən təhlükəli nasazlıq formalarından biri hesab olunur. Çünki problem tək bir nöqtədə qalmır, genişlənir və nəzarətdən çıxır.
Bu məqalədə, təmirin gecikməsinin avtomobildə hansı hissələrin zəncirvari sıradan çıxmasına səbəb olduğunu və bunun qarşısını necə almağı öyrənəcəksiniz.

Mühərrik sistemində yaranan risklər

Mühərrik çoxsaylı mexaniki və elektron hissələrin ahəngdar şəkildə işləməsi nəticəsində güc yaradır. Bu sistemdə balans pozularsa, güc itkisi başlayır, səs artır, titrəmə yaranır və yanacaq sərfiyyatı yüksəlir. Sürücü çox vaxt bu əlamətləri ötəri hesab edir. Reallıqda bu, ciddi problemlərin ilk siqnalıdır. Mühərrikdə bir detalın zəifləməsi digər hissələrə də əlavə yük yaradır. Bu yük artdıqca aşınma sürətlənir. Nəticədə sadə bir problemin böyük nasazlığa çevrilməsi qaçılmaz olur. Mühərrik uzun müddət düzgün işləməzsə, yalnız güc azalmaqla kifayətlənmir, həm də təhlükəsizlik riski yaranır. Çünki qəfil dayanma, sürət itirmə və ya mühərrikin kilidlənməsi kimi hallar sürücünü çətin vəziyyətdə qoya bilər. Bu səbəbdən mühərrik sistemində yaranan risklərə laqeyd yanaşmaq avtomobil sahibinə həm maddi, həm də texniki baxımdan ciddi zərər vura bilər.

Yağ sızmasının nəticələri

Yağ sızması ilk baxışda elə də qorxulu görünməyə bilər. Bəzən avtomobilin altında kiçik ləkə görürük və bunu ciddi qəbul etmirik. Amma bu ləkə mühərrikin içində başlayan təhlükəli prosesin xəbərçisidir. Yağ mühərrik hissələri arasında sürtünməni azaldan əsas qoruyucu təbəqədir. Səviyyə azaldıqca metal detallar bir-birinə birbaşa toxunmağa başlayır. Bu isə sürtünmənin artmasına, temperaturun yüksəlməsinə və hissələrin sürətlə yeyilməsinə səbəb olur. Ən çox zərər görən hissələr krank mili, paylayıcı val və porşenlər olur. Bu hissələr sıradan çıxarsa, artıq sadə təmirlə vəziyyətdən çıxmaq mümkün olmur. Mühərrikin sökülməsi, bahalı detalların dəyişilməsi tələb olunur. Yağsız işləyən mühərrikdə səs artır, titrəmə yaranır və güc itir. Sürücü bu mərhələdə problemi hiss edir, artıq gec olur. Çünki zəncirvari sıradan çıxma prosesi başlamış olur. Kiçik bir rezin sızması nəticəsində bütün mühərrik təhlükə altına düşür və xərclər dəfələrlə artır.

Soyutma sistemində gecikmə

Soyutma sistemi mühərrikin temperatur balansını qoruyan əsas mexanizmdir. Radiator, ventilyator və maye dövranı birlikdə işləyərək mühərrikin həddən artıq qızmasının qarşısını alır. Əgər bu sistemdə nasazlıq yaranarsa və vaxtında müdaxilə edilməzsə, mühərrik normal temperaturdan yuxarı qalxmağa başlayır. Qızma davam etdikcə metal hissələr genişlənir. Başlıq contası zədələnir və yanma kamerasında təzyiq pozulur. Bu mərhələdə artıq mühərrik performansı düşür, güc azalır və səs dəyişir. Əgər problem hələ də həll olunmazsa, blokda çatlar əmələ gələ bilər. Bu isə ən ağır mühərrik nasazlıqlarından biri sayılır. Blokun çatlaması avtomobil üçün demək olar ki, ürək dayanması kimidir. Təmir çox bahalı olur və bəzən mühərrikin tam dəyişilməsi tələb olunur. Halbuki başlanğıcda radiatorun kiçik bir problemi vaxtında aradan qaldırılsaydı, bu qədər böyük fəsadlar yaşanmazdı.

Transmissiya və ötürücü sistemlər

Transmissiya avtomobilin hərəkət mexanizminin əsas sütunudur. Mühərrikdə yaranan güc məhz bu sistem vasitəsilə təkərlərə ötürülür. Bu sistemdə hər şey dəqiqliklə işləməlidir. Əgər burada nasazlıq yaranarsa, avtomobilin sürət yığması çətinləşir. Ötürmələr gec dəyişir və sarsıntı hiss olunur. Sürücü çox vaxt bunu yolun vəziyyəti ilə əlaqələndirir. Amma problem əslində ötürücü sistemin daxilində olur. Transmissiyada gecikmiş təmir sürət qutusunun daxilindəki dişlilərin aşınmasına, yağın çirklənməsinə və mexanizmin balansının pozulmasına səbəb olur. Bu balans pozulduqda güc ötürülməsi qeyri-sabit olur və avtomobilin idarə edilməsi çətinləşir. Nəticədə sürüş zamanı sarsıntılar, səs-küy və titrəmə yaranır. Bu isə həm sürücünün rahatlığını azaldır, həm də təhlükəsizlik riskini artırır.

Sürətlər qutusu gec baxım görərsə

Sürətlər qutusunun içində çoxsaylı dişli mexanizmlər mövcuddur. Bu dişlilər xüsusi yağ ilə qorunur. Yağ vaxtında dəyişilməzsə, tərkibi pozulur, içində metal qırıntıları toplanır və sürtünmə artır. Bu sürtünmə nəticəsində dişlilər yeyilir, ötürmələr gec keçir və bəzən ümumiyyətlə keçmir. Sürücü sürət dəyişəndə sarsıntı hiss edir. Qəribə səslər eşidir və avtomobil gözlənilən reaksiyanı vermir. Bu mərhələdə artıq sürətlər qutusunun daxili hissələri zədələnmiş olur. Əgər problem hələ də aradan qaldırılmazsa, dişlilər tam sıradan çıxır və qutu işləməz hala gəlir. Bu isə ən bahalı təmir növlərindən biri sayılır. Halbuki sadə bir yağ dəyişikliyi ilə bu risklərin qarşısını almaq mümkün idi. Gecikmiş baxım burada da zəncirvari sıradan çıxma prosesini işə salır və sürücünü çətin vəziyyətdə qoyur.

Şaft və mufta problemləri

Mufta mühərriklə transmissiya arasında əlaqəni təmin edən əsas hissələrdən biridir. Bu detal vaxtında dəyişilməzsə, sürüş zamanı titrəmə yaranır, ötürmələr qeyri-sabit olur və güc düzgün ötürülmür. Titrəmə davam etdikcə şaft balansını itirir. Balans pozulduqda isə vibrasiya artır və bu vibrasiya diferensiala ötürülür. Diferensial zədələndikdə artıq təkərlər arasında güc bölgüsü pozulur və avtomobilin yol tutumu zəifləyir. Bu mərhələdə sürücü sükan arxasında özünü güvənli hiss etmir. Çünki avtomobil gözlənilməz reaksiya verə bilər. Bir detalın vaxtında dəyişilməməsi nəticəsində bütöv ötürücü sistem risk altına düşür. Bu da yenə domino effekti kimi bir-birini izləyən nasazlıqlara səbəb olur. Sonda isə sürücü sadə mufta dəyişikliyi əvəzinə şaft və diferensial təmiri ilə üzləşir. Bu da həm vaxt, həm də maddi baxımdan böyük itki deməkdir.

Əyləc sistemi təhlükəsi

Əyləc sistemi avtomobildə birbaşa həyatla əlaqəli olan əsas təhlükəsizlik mexanizmidir. Sükan nə qədər yaxşı olsa da, mühərrik nə qədər güclü işləsə də, əyləc düzgün fəaliyyət göstərmirsə, bütün üstünlüklər mənasını itirir. Çünki avtomobili hərəkətə gətirmək asandır. Amma onu təhlükəsiz şəkildə dayandırmaq əsas məsələdir. Əyləc sistemində yaranan ən kiçik nasazlıq belə sürücünü gözlənilməz vəziyyətlərlə üz-üzə qoya bilər. Gec reaksiya verən əyləc, uzanan dayanma məsafəsi və qeyri-stabil tormozlama qəza riskini ciddi şəkildə artırır. Bir çox sürücü əyləcdə yaranan səsə, titrəməyə və ya zəifliyə öyrəşir, amma bu, çox təhlükəli yanaşmadır. Çünki əyləc sistemi xəbərdarlıq etmədən tam sıradan çıxa bilər. Bu isə artıq sadəcə texniki problem deyil, birbaşa təhlükəsizlik məsələsidir. Əyləclərdə gecikmiş təmir domino effekti yaradır və bir hissənin nasazlığı digər hissələrin də sıradan çıxmasına səbəb olur. Nəticədə sürücü tək bir detalı dəyişmək əvəzinə bütöv sistemlə bağlı problem yaşayır.

Disk və kaliper aşınması

Əyləc yastıqları avtomobil hər dəfə dayananda diskə sürtünərək sürəti azaldır. Bu, normal prosesdir. Amma yastıqlar vaxtında dəyişilməzsə, artıq disk birbaşa metal sürtünməsinə məruz qalır. Bu zaman disk sürətlə yeyilməyə başlayır. Səthində cızıqlar yaranır və forması pozulur. Disk pozulduqca əyləc sarsıntılı işləyir, səs artır və avtomobil stabil şəkildə dayanmır. Bu mərhələdə artıq kaliper də əlavə yük altına düşür. Kaliper diski sıxan mexanizmdir və disk zədələndikcə kaliperin də işi çətinləşir. Nəticədə kaliper bərk sıxılır, mexanizm tutulur və ya tam sıradan çıxır. Bir detalın vaxtında dəyişilməməsi bütün əyləc sisteminin sıradan çıxmasına gətirib çıxarır. Bu isə artıq bahalı təmir və ciddi təhlükə deməkdir. Çünki kaliper sıradan çıxarsa, əyləc ümumiyyətlə işləməyə bilər. Belə bir vəziyyətdə sürücünün avtomobili idarə etməsi çox risklidir.

Əyləc mayesinin rolu

Əyləc mayesi sistemdə təzyiq yaradan əsas komponentdir. Bu maye vasitəsilə pedal basıldıqda güc təkərlərə ötürülür. Əgər maye vaxtında dəyişilməzsə, içində rütubət yığılmağa başlayır. Su ilə qarışmış əyləc mayesi öz xüsusiyyətini itirir və təzyiqi düzgün ötürə bilmir. Nəticədə sistemdə hava yaranır və pedal yumşaq olur. Sürücü pedalı basır, avtomobil istədiyi kimi dayanmır. Bu vəziyyət yüksək sürətdə çox təhlükəlidir. Hava yığılmış əyləc sistemi sürücünü aldadır. Çünki ilk anda hər şey normal görünə bilər. Amma qəfil vəziyyətdə əyləc gücü kifayət etmir. Əyləc mayesinin vaxtında dəyişilməsi sistemin sağlam qalması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Gecikmə isə birbaşa təhlükəsizlik riskidir.

Asqı və sükan sistemi

Asqı və sükan sistemi avtomobilin yol tutumuna, stabilliyinə və idarə olunmasına cavabdehdir. Bu hissələr düzgün işləmirsə, avtomobil yol üzərində qeyri-sabit davranır, döngələrdə nəzarət azalır və sürücü sükan arxasında özünü güvənli hiss etmir. Asqı sistemi yolun bütün zərbələrini üzərinə götürür və maşının gövdəsini qoruyur. Sükan sistemi isə sürücünün verdiyi hər hərəkəti təkərlərə ötürür. Bu iki sistem bir-biri ilə sıx əlaqəlidir. Birində problem yaranarsa, digəri də təsirlənir. Gecikmiş təmir nəticəsində rezin hissələr bərkiyir, metal komponentlər əlavə yük altına düşür. Nəticədə bütün mexanizm sıradan çıxmağa başlayır. Bu da sürüş zamanı titrəmə, səs və idarəetmədə boşluq kimi əlamətlərlə özünü göstərir.

Amortizator gec dəyişilərsə

Amortizatorlar yolun bütün zərbələrini udan əsas hissələrdir. Onlar işləmədikdə yolun hər çuxuru, hər nahamarlığı birbaşa şassi hissələrinə ötürülür. Bu zaman rezin buksalar, dayaqlar və birləşmə nöqtələri sürətlə yeyilir. Rezindən başlayan problem qısa müddətdə metala keçir. Metal hissələr zərbəni birbaşa qəbul etdiyi üçün çatlar yaranır, boltlar boşalır və konstruksiya zəifləyir. Bu mərhələdə artıq təkcə amortizator yox, bütün asqı sistemi risk altına düşür. Avtomobil yolda dalğalanmağa başlayır, döngələrdə stabillik azalır və təkərlər yerə tam yapışmır. Bu isə sürücünün nəzarətini zəiflədir və təhlükəsizliyi ciddi şəkildə azaldır. Sadə amortizator dəyişikliyi vaxtında edilmədikdə, bütöv asqı sisteminin təmirinə qədər gedib çıxır.

Sükan boşluqları

Sükan sistemində yaranan boşluq ilk vaxtlar çox hiss olunmaya bilər. Sürücü sadəcə sükanı bir az artıq çevirdiyini düşünür. Amma bu boşluq artdıqca çarxlar qeyri-dəqiq reaksiya verir. Sükan çarxı çevrilir, amma təkərlər gec hərəkət edir. Bu gecikmə xüsusilə yüksək sürətdə təhlükəlidir. Boşluq vaxtında aradan qaldırılmazsa, dişli mexanizmlər yeyilir, sükan qutusu zədələnir və idarəetmə dəqiqliyini itirir. Bu mərhələdə artıq sükan sistemində ciddi mexaniki problem yaranmış olur. Sükan qutusu sıradan çıxarsa, avtomobili nəzarətdə saxlamaq çox çətinləşir. Bu da sürücünün və sərnişinlərin təhlükəsizliyini risk altına atır.

Elektrik sistemi zədələri

Müasir avtomobil demək olar ki, hərəkət edən bir kompüterdir. Mühərrikdən tutmuş əyləc sisteminə qədər hər şey elektron nəzarət altındadır. Sensorlar məlumat toplayır. Beyin bu məlumatları analiz edir və uyğun qərarlar verir. Elektrik sistemində yaranan nasazlıq bütün bu mexanizmin pozulmasına səbəb olur. Kiçik bir gərginlik problemi belə bir neçə sistemi eyni anda təsirləndirə bilər. Nəticədə avtomobil yanlış siqnallar verir, xəbərdarlıq işıqları yanır və performans düşür. Elektrik sistemi zədələndikdə problem tək bir naqildə qalmır, dalğa kimi bütün sistemə yayılır.

Akkumulyatorun təsiri

Akkumulyator avtomobilin bütün elektrik ehtiyacını təmin edən əsas mənbədir. Zəif akkumulyator stabil gərginlik verə bilmir. Bu zaman sensorlar yanlış məlumat göndərməyə başlayır. Elektron bloklar səhv qərar verir. Nəticədə mühərrik düzgün işləməyə bilər, start problemi yaranar. Bir çox sistem qeyri-stabil davranar. Sürücü bəzən bunu ötəri problem hesab edir. Amma reallıqda zəif akkumulyator bütün elektron sistem üçün təhlükə yaradır. Gərginlik dalğalanması nəticəsində bəzi bloklar sıradan çıxa bilər. Bu da artıq bahalı təmir deməkdir.

Sensorların sıradan çıxması

Avtomobildə onlarla sensor mövcuddur və hər biri müəyyən funksiyaya cavabdehdir. Bir sensor sıradan çıxarsa, sistem səhv məlumat alır. Bu səhv məlumat digər bloklara ötürülür və onlar da yanlış qərar verir. Məsələn, hava axını sensoru düzgün ölçməzsə, yanacaq qarışığı pozulur. Mühərrik güc itirir və sərfiyyat artır. Eyni vəziyyət temperatur, təzyiq və sürət sensorlarında da baş verə bilər. Bir sensorun nasazlığı bütöv sistemin balansını pozur. Bu da yenə zəncirvari sıradan çıxma prosesinə səbəb olur. Sürücü bir detalın nasaz olduğunu düşünür. Amma problem artıq bir neçə sistemə yayılmış olur. Bu səbəbdən elektrik sistemində yaranan nasazlıqlara ciddi yanaşmaq vacibdir.

Yanacaq sistemi problemləri

Yanacaq sistemi mühərrikin stabil və güclü işləməsi üçün əsas şərtlərdən biridir. Bu sistem nasaz olduqda avtomobil sanki nəfəsi çatmayan insan kimi davranır. Güc azalır, sürətlənmə zəifləyir və mühərrik qeyri-sabit işləməyə başlayır. Yanacaq sistemi bir neçə vacib hissədən ibarətdir və onların hamısı bir-biri ilə sıx bağlıdır. Bu hissələrdən birində problem yarandıqda, təsir dalğa kimi bütün sistemə yayılır. Sürücü çox vaxt bunu mühərrik problemi zənn edir. Amma kök səbəb yanacaq xəttində olur. Yanacaq sistemində yaranan nasazlıqlar təkcə performansa yox, həm də təhlükəsizliyə təsir göstərir. Çünki zəif yanma mühərrikin sönməsinə, sürüş zamanı güc itirməsinə və gözlənilməz vəziyyətlərə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən yanacaq sistemində yaranan problemlərə laqeyd yanaşmaq olmaz. Çünki bu problemlər zəncirvari sıradan çıxma prosesini işə sala bilər.

Filtrlərin vaxtında dəyişilməməsi

Yanacaq filtri mühərrikə gedən yanacağı təmizləyən əsas qoruyucu qatdır. Bu filtr çirkli olduqda, yanacaq xəttinə lazımi miqdarda təmiz yanacaq ötürülmür. Nəticədə yanacaq nasosu əlavə yük altında işləməyə başlayır. Bu yük artdıqca nasos tez sıradan çıxır. Çirkli yanacaq injektorların içinə daxil olur və onları tıxayır. Tıxanmış injektor yanacağı düzgün püskürtmür, qarışıq pozulur və mühərrik qeyri-stabil işləyir. Bu vəziyyətdə yanacaq sərfiyyatı artır, güc azalır və avtomobil əvvəlki kimi reaksiya vermir. Bir filtrin vaxtında dəyişilməməsi nasosun sıradan çıxmasına, injektorların tutulmasına. Nəticədə bütün yanacaq sisteminin problemlə üzləşməsinə səbəb olur. Bu da sürücünü əlavə xərclərlə qarşı-qarşıya qoyur. Halbuki sadə filtr dəyişikliyi ilə bu risklərin qarşısını almaq mümkün idi.

Təkər və şinlərdə risklər

Təkərlər avtomobilin yol ilə birbaşa təmasda olan yeganə hissəsidir. Onların vəziyyəti birbaşa təhlükəsizliklə bağlıdır. Şinlərdə yaranan hər hansı problem avtomobilin yol tutumunu zəiflədir. Döngələrdə stabilliyi azaldır və əyləc məsafəsini uzadır. Sürücü çox vaxt təkərlərdəki xırda dəyişiklikləri ciddi qəbul etmir. Amma bu dəyişikliklər gələcəkdə böyük problemlərin xəbərçisi ola bilər. Təkər sistemi yalnız rezindən ibarət deyil, onun arxasında rulmanlar, asqı elementləri və şassi hissələri dayanır. Bu hissələr bir-biri ilə sıx əlaqədədir və birində problem yarandıqda digər hissələr də təsirlənir.

Balans pozularsa nə baş verir?

Təkər balansı pozulduqda avtomobil sürüş zamanı titrəməyə başlayır. Bu titrəmə əvvəlcə sükan üzərində hiss olunur, sonra isə bütün gövdəyə yayılır. Balanssız təkər ilk növbədə rulmanı yeyir. Rulman yeyildikcə səs artır, təkər sərbəst dönmür və əlavə sürtünmə yaranır. Bu sürtünmə asqı sisteminə ötürülür. Amortizator, rezin buksalar, birləşmə nöqtələri sürətlə aşınmağa başlayır. Bir müddət sonra artıq problem təkərlə məhdudlaşmır. Bütöv asqı sistemi risk altına düşür. Nəticədə avtomobil yol üzərində qeyri-sabit davranır. Döngələrdə nəzarət azalır və təhlükəsizlik zəifləyir. Bir balans probleminin vaxtında həll olunmaması domino effekti yaradaraq bir neçə əsas hissənin sıradan çıxmasına səbəb olur.

Sürücülərin etdiyi tipik səhvlər

Bir çox avtomobil problemi texniki nasazlıqdan yox, sürücünün laqeyd münasibətindən yaranır. Sürücülər çox vaxt avtomobilin verdiyi siqnalları ciddiyə almır. Səsi, titrəməni və xəbərdarlıq işıqlarını ötəri hal kimi qəbul edir. Halbuki bu əlamətlərin hər biri avtomobilin kömək çağırışıdır. Avtomobil danışa bilməsə də, işıqlar və səs vasitəsilə sürücüyə mesaj verir. Bu mesajlara məhəl qoyulmaması isə problemlərin böyüməsinə şərait yaradır. Sürücünün etdiyi ən böyük səhvlərdən biri də təmiri təxirə salmaqdır. İndi vaxtım yoxdur, sonra baxaram düşüncəsi çox vaxt böyük xərclərlə nəticələnir.

Xəbərdarlıqlara məhəl qoymamaq

Paneldə hansısa işıq yanırsa, bunun səbəbi var. Bu işıqlar təsadüfən yanmır, sistemdə konkret bir problem olduğunu göstərir. Sürücü bu işıqları görüb heç nə etmirsə, avtomobil işləməyə davam edir. Amma daxildə problem böyüyür. Məsələn, yağ xəbərdarlığı yanırsa və buna fikir verilmirsə, mühərrik yağsız qalır və daxili hissələr sürətlə yeyilir. Eyni vəziyyət əyləc, temperatur və akkumulyator xəbərdarlıqlarında da keçərlidir. Sürücü bu siqnalları qulaqardına vurduqda zəncirvari sıradan çıxma prosesi başlayır. Bir detalın problemi digər sistemlərə təsir edir. Nəticədə sadə bir xəbərdarlıq böyük texniki fəlakətə çevrilir. Bu səbəbdən avtomobilin verdiyi hər siqnalı ciddiyə almaq, vaxtında reaksiya vermək və problemi kökündən həll etmək sürücünün əsas vəzifəsidir.