Hansı yağı seçək? 5W30 və 5W40 fərqi nədir?
Mühərrik yağı seçərkən ən çox qarşılaşdığımız iki variant 5W30 və 5W40 yağlarıdır Avtomobil sahiblərinin böyük əksəriyyəti mühərrik yağı dəyişikliyi zamanı məhz bu iki yağla üzləşir. Bu yağların adında gördüyümüz rəqəmlər və "W" hərfi, əslində, mühərrikin müxtəlif temperatur rejimlərində necə qorunduğunu göstərən viskozluq göstəriciləridir. Yəni yağın soyuq havada nə qədər axıcı qaldığını, isti mühərrikdə isə qoruyucu qalınlığını nə qədər stabil saxladığını bildirir. Bu göstəricilər mühərrikin ömrünə, performansına və yanacaq sərfiyyatına birbaşa təsir edir. Ona görə də yağ seçimi sıradan bir texniki qərar deyil.
Mühərrik yağı avtomobilin "qanı" kimidir desək, yanılmarıq. Necə ki, insan orqanizmi qansız yaşaya bilməz, mühərrik də yağsız işləyə bilməz. Yağın əsas vəzifəsi mühərrik hissələri arasında sürtünməni azaltmaq, onları bir-birinə dəyib aşınmaqdan qorumaq, eyni zamanda istiliyi öz üzərinə çəkib mühərriki soyutmaqdır. Yağ həm də mühərrikdə çirk və çöküntülərin qarşısını alır, hissələrin üzərində qoruyucu təbəqə yaradır. Onların daha uzunömürlü olmasını təmin edir. Yağ səviyyəsi normadan aşağı düşdüyü zaman mühərrik içindəki metal hissələr birbaşa bir-birinə sürtünməyə başlayır. Bu isə həm güclü qızmanın yaranmasına, həm də mexaniki zədələnməyə səbəb olur. Aşağı yağ səviyyəsi mühərrikin "quru işləməsinə" gətirib çıxarır. Bu, klapan, porşen, krank və digər hissələrin daimi zədələnməsinin əsas səbəbidir. Buna görə yağ seçimi artıq sadəcə servis məsləhəti deyil, mühərrikin ömrünü birbaşa müəyyən edən həyati faktordur. Əgər düzgün yağ seçilmirsə və ya yağ vaxtında dəyişdirilmirsə, mühərrikdə yaranan xərclər yağ dəyişmə xərclərindən dəfələrlə çox olur.
"5W" nə deməkdir?
Motor yağının üzərində gördüyümüz "5W" ifadəsi onun soyuq havada necə davrandığını göstərən xüsusi viskozluq göstəricisidir. Bu işarə yağın qış temperaturunda nə qədər axıcı qaldığını, yəni mühərrikin soyuq vəziyyətdə işə düşməsi zamanı hansı səviyyədə qoruma təmin etdiyini bildirir. Yağ soyuq havada həddindən artıq qalınlaşarsa, mühərrik hissələri arasında kifayət qədər hərəkət edə bilmir və avtomobil çətin işə düşür. "5W" işarəsi isə yağın qışda nisbətən incə qalıb asan dövr edəcəyini göstərir. Bu da mühərrikin daha rahat, yükü az hiss edərək işə düşməsi deməkdir.
W hərfinin mənası
Yağ kodunda yer alan "W" hərfi ingilis dilində "Winter", yəni "qış" sözünün qısaltmasıdır. Bu işarə nəyin bahasına olursa-olsun qış performansının qiymətləndirildiyini göstərir. Yəni yağın ilk hissəsindəki göstərici mütləq şəkildə soyuq hava davranışı ilə bağlıdır və mühərrik işə düşən zaman yağın nə qədər tez və effektiv şəkildə hərəkət etməyə başlayacağını ifadə edir. Bu səbəbdən "W" hərfinin olduğu hissə mühərrikin qış rejiminə uyğunluğunu birbaşa müəyyən edən ən vacib göstəricilərdən biridir.
İlk rəqin ifadə etdiyi xüsusiyyət
"W" işarəsindən əvvəl yazılan "5" rəqəmi yağın qışda axıcılıq səviyyəsini bildirir. Rəqəm nə qədər kiçikdirsə, yağ soyuqda bir o qədər incə qalır və mühərrik daha yüngül işə düşür. Məsələn, 0W yağı çox soyuq iqlimlər üçün etibarlı sayılır. Çünki temperatur kəskin aşağı düşəndə belə qatlaşmır. 5W yağ isə Azərbaycanın iqlimində istifadə üçün həm qış, həm də keçid dövrləri baxımından son dərəcə uyğundur. Bu rəqəm mühərrikdə yağ dövranının nə qədər sürətlə başlayacağını və komponentlərin ilk hərəkət anından düzgün yağlanmasını təmin edib-etməyəcəyini təyin edir.
"30" və "40" nəyi göstərir?
Yağ kodunun ikinci hissəsində yer alan "30" və "40" rəqəmləri isə artıq mühərrik tam qızmış vəziyyətdə ikən yağın qalınlığını, yəni viskozluğunu göstərir. Bu göstəricilər yağın isti şəraitdə nə qədər qoruyucu qalınlıq təmin edəcəyini müəyyən edir. Mühərrik qızdıqca yağın incəlməsi təbiidir, lakin çox incə hala düşərsə hissələr arasında təzyiq itir, sürtünmə artır və mühərrik zədələnə bilər. "30" və "40" göstəriciləri isə məhz yağın isti mühərrikdə hansı dərəcədə stabil qalacağını göstərən əsas parametrlərdir.
Viskozluğun rolu
"30" göstəricisi daha incə, yüngül yağ deməkdir və mühərrik qızanda yağın daha rahat hərəkət edib sürtünməni azaltması ilə seçilir. "40" isə daha qalın yağ anlamına gəlir və yüksək temperaturda belə əlavə qoruma təmin edir. Yəni "40" rəqəmi mühərrik çox yüklənəndə və ya isti havalarda yağ təzyiqinin stabilliyini qorumaq üçün nəzərdə tutulub. Viskozluq mühərrikin içindəki metalları bir-birindən ayıran qoruyucu yağ qatının qalınlığını təyin etdiyi üçün son dərəcə vacibdir və birbaşa mühərrikin uzunömürlülüyünə təsir edir.
Mühərrikin qorunmasına təsiri
İsti havalarda və ya mühərrik yüksək yük altında çalışarkən 5W40 yağı qalınlığını daha yaxşı qoruduğu üçün mühərriki daha etibarlı şəkildə müdafiə edir. Bu yağ növü xüsusilə köhnə, yürüşü çox olan və ya yüksək temperaturda işləməyə meyilli mühərriklər üçün uyğundur. Digər tərəfdən 5W30 daha incə olduğundan mühərrikdə sürtünməni azaldır, daha yüngül və dinamik sürüş təcrübəsi yaradır. Bu yağ yeni və müasir mühərriklərdə yüksək performans və qənaətlilik təmin edir. Hər iki yağ mühərriki qorusa da, qoruma səviyyəsi mühərrikin vəziyyəti və işləmə şəraiti ilə bağlı olaraq dəyişir.
5W30 və 5W40 arasındakı əsas fərqlər
Mühərrik yağları arasında ən çox müqayisə olunan iki növ əslində eyni kateqoriyaya aid olsa da, onların çalışma şəraiti, temperatur davranışı və mühərrikə təsiri baxımından aralarında ciddi fərqlər mövcuddur. Bu fərqlər mühərrikin yaşına, sürüş şəraitinə, iqlimə və avtomobilin texniki xüsusiyyətlərinə birbaşa təsir etdiyi üçün düzgün yağ seçimi mühərrikin ömrünü uzadan ən vacib amillərdən biri sayılır. Sadə dillə desək, hər iki yağ mühərriki qoruyur. Amma onu hansı şəraitdə və necə qoruduğu fərqlidir. Elə buna görə də yağ seçimi həm iqlimə, həm istifadə vərdişlərinə, həm də mühərrikin vəziyyətinə uyğun edilməlidir.
Temperatur davamlılığı
Temperatur davamlılığı bu iki yağın ayrıldığı əsas nöqtələrdən biridir. 5W30 daha incə quruluşa malik olduğu üçün orta və soyuq iqlimlərdə mühərrikdə daha rahat dövr edir. Temperatur dəyişikliklərinə daha tez reaksiya göstərir. Bu yağ mühərrikin daha yüngül işləməsinə, soyuq havada isə daha tez isinə bilməsinə şərait yaradır. 5W40 isə isti iqlimlərdə və yüksək yüklənmə zamanı daha sabit davranır. Qalın viskozluğa sahib olduğu üçün mühərrik tam qızdığı halda belə qoruyucu yağ qatını itirmir və metallar arasında möhkəm film yaradır. Bu xüsusiyyət onu xüsusilə yay aylarında, uzun məsafəli sürüşlərdə və yüksək temperaturlu mühərriklərdə ideal edir.
Qış və yay performansı
Hər iki yağ qışda istifadə oluna bilsə də, istehsalçılar qış aylarında 5W30 yağını daha çox tövsiyə edir. Çünki bu yağ daha incə olduğundan mühərrik daha tez qızır və sürtünmə minimuma düşür. Soyuq havada sürüşü yüngülləşdirən ən vacib xüsusiyyət də məhz budur. Yay gələndə isə vəziyyət dəyişir. Yüksək temperatur artdıqca yağların incəlmə ehtimalı yüksəlir və burada 5W40 öz üstünlüyünü göstərir. Daha qalın olduğu üçün yay aylarında mühərriki zədələnmədən qoruyur, yağ təzyiqini sabit saxlayır və yüksək hərarətdən yaranan risklərin qarşısını alır. Xüsusilə Bakı kimi isti yayları olan şəhərlərdə bu fərq daha aydın hiss olunur.
Köhnə və yeni mühərriklərdə davranış
Mühərrikin yaşı və yürüşü də yağ seçiminə təsir edən ən mühüm faktorlar arasındadır. 5W30 müasir, yeni və yüksək texnologiyalı mühərriklər üçün nəzərdə tutulub. Onların dar yağ kanallarında daha incə yağ daha rahat hərəkət edir, həm sürtünməni azaldır, həm də yanacağa qənaət təmin edir. Turbo mühərriklərdə və kiçik həcmli bloklarda bu yağ daha effektiv nəticə verir. 5W40 isə köhnə və yürüşü çox olan mühərriklərdə üstünlük qazanır. Zaman keçdikcə mühərrik boşluqları genişlənir. Daha qalın yağ bu boşluqları daha yaxşı dolduraraq təzyiqi sabit saxlayır. Bu, həm mühərrikin səsini azaldır, həm də yağ sərfiyyatının qarşısını alır. Yəni köhnə mühərriklər qalın yağa daha çox ehtiyac duyur və 5W40 bu tələbatı mükəmməl şəkildə qarşılayır.
Hansı mühərrik 5W30 istəyir?
Müasir mühərrik texnologiyalarının inkişafı ilə birlikdə avtomobil istehsalçıları daha incə, daha axıcı və daha qənaətcil yağlara üstünlük verməyə başlayıb. Bu səbəbdən 5W30 yağ günümüzün çoxsaylı avtomobillərində standart seçimə çevrilib. Onun əsas xüsusiyyəti incə struktura malik olmasıdır. Bu da mühərrikin içindəki dar yağ kanallarından daha rahat dövr etməsinə imkan yaradır. Mühərrik işə düşdüyü ilk saniyədən etibarən yağlanma daha tez başlayır. Həm sürtünməni azaldır, həm soyuq старт zamanı mühərrikin yükünü minimuma endirir. 5W30-un yüngül axıcılığı yanacaq sərfiyyatına da müsbət təsir göstərir və daha dinamik sürüş hissi yaradır.
Müasir turbo mühərriklər
Son illərdə istehsal olunan turbo benzin və turbo dizel mühərrikləri daha yüksək təzyiq və daha sürətli dövriyyə tələb edən konstruksiyaya malikdir. Bu tip mühərriklərdə incə yağ çox əhəmiyyətlidir. Çünki yüksək sürətlə fırlanan turbina qanadlarının və dar yağ kanallarının zərər görməməsi üçün yağın tez hərəkət etməsi vacibdir. 5W30 bu baxımdan yaxşı seçim sayılır. Onun axıcılığı turbina və digər hissələrdə istiliyin daha stabil yayılmasını təmin edir və mühərrikin performansını qoruyur. Buna görə də əksər istehsalçılar turbo mühərriklər üçün məhz 5W30 yağını tövsiyə edir.
Kiçik həcmli benzin və dizel mühərrikləri
1.0 - 1.6 litr arası mühərriklər konstruksiya baxımından daha yüngül və enerji qənaətinə hesablanmış şəkildə hazırlanır. Bu mühərriklərdə 5W30 yağının istifadəsi həm sakit işləmə, həm də yanacaq sərfiyyatında qənaət təmin edir. Yağ incə olduğu üçün mühərrik hissələri daha rahat hərəkət edir və sürtünmə azalır. Kiçik həcmlərin dinamikliyini artıran əsas amillərdən biri də məhz yağın istehsala uyğun viskozluqda seçilməsidir. Belə mühərriklərdə qalın yağ istifadə edilsə, həm performans zəifləyər, həm də mühərrik lazımsız yük altına düşər.
Hansı mühərrik 5W40 tələb edir?
5W40 daha qalın və yüksək temperaturda daha sabit qalan yağ olduğu üçün müəyyən mühərrik qruplarında daha uğurlu nəticələr verir. Bu yağ mühərrik tam qızdığı halda belə yağ təzyiqini qoruyur və metal hissələr arasında daha güclü qoruyucu qat yaradır. Xüsusilə yürüşü çox olan, mexaniki boşluqları artmış mühərriklərdə qalın yağın rolu daha böyükdür. 5W40 isti iqlimdə yaşayan sürücülər üçün mühərrik təhlükəsizliyini artıran ən stabil variantlardan biridir.
Köhnə və yüksək yürüşlü mühərriklər
Uzun müddət istifadə olunmuş, 100.000 km-dən yuxarı yürüşə sahib avtomobillərdə mühərrik hissələrinin arasında təbii aşınma nəticəsində boşluqlar yaranır. Bu boşluqları doldurmaq və təzyiqi sabit saxlamaq üçün daha qalın yağ tələb olunur. 5W40 məhz bu cür mühərriklərdə daha yaxşı nəticə verir. Qalın yağ mühərrikdə kompressiyanı sabit saxlayır, səs-küyü azaldır və yağ sərfiyyatının qarşısını alır. Bu da köhnəlmiş mühərriklərin daha sakit və stabil işləməsinə şərait yaradır.
İsti iqlimdə istifadə
Azərbaycan kimi yay aylarında temperaturun yüksək olduğu ölkələrdə bəzi mühərriklər 5W40 yağ ilə daha stabildir. Çünki isti hava və yüksək hərarət incə yağları tez durulaşdırır və bu zaman mühərrikin qorunması zəifləyə bilər. 5W40 isə yüksək temperaturda belə qalınlığını qoruyur və yağ qatının parçalanmasının qarşısını alır. Bu xüsusiyyət uzun məsafə qət edən, şəhərdaxili sıx trafikli sürüşlər edən və ya yüksək güclü mühərriklərə sahib sürücülər üçün mühüm üstünlük yaradır.
5W30 və 5W40 yanacaq sərfiyyatına necə təsir edir?
Mühərrik yağı yalnız mühərriki qorumaqla kifayətlənmir, onun yanacaq sərfiyyatına da birbaşa təsir edir. Yağın qalınlığı nə qədər çox olarsa, mühərrik hissələrinin hərəkət etməsi də bir o qədər çətinləşir. Bu, yanacaq sərfiyyatının artmasına səbəb ola bilər. Əgər yağ daha incədirsə, mühərrik daha rahat çalışdığı üçün benzin və ya dizel sərfiyyatı azalır. Məhz buna görə 5W30 və 5W40 arasında yanacaq sərfiyyatı baxımından ciddi fərq mövcuddur. Bu fərq sürücülərin seçimində əsas rol oynayır.
Aşağı viskoziteli yağın qənaəti
5W30 yağının ən böyük üstünlüklərindən biri onun incə və axıcı quruluşa malik olmasıdır. Bu yağ mühərrikdə sürtünməni azaldır və hissələr arasında daha rahat dövr edir. Sürtünmənin azalması isə mühərrikin işini yüngülləşdirir və nəticə etibarilə yanacaq sərfiyyatını aşağı salır. Xüsusilə şəhərdaxili tıxaclarda, tez-tez dayanıb-götürmə zamanı və soyuq havalarda incə yağ mühərrikə daha az yük verərək sürücüyə real yanacaq qənaəti qazandırır. Bu səbəbdən istehsalçılar yeni və enerji qənaətinə fokuslanan mühərriklərdə əsasən 5W30 yağını tövsiyə edirlər.
Yüksək viskoziteli yağın xərci artırması
5W40 isə daha qalın yağdır və mühərrikin içində hərəkət etmək üçün əlavə güc tələb edir. Bu da mühərrikin bir qədər daha çox enerji sərf etməsi mənasına gəlir. Nəticədə sürtünmə artır, mühərrik daha ağır işləyir və yanacaq sərfiyyatı yüksələ bilir. Xüsusilə şəhər sürüşlərində və mühərrik tam qızana qədər olan müddətdə 5W40 yağının yanacaq istehlakı bir qədər daha çox olur. Lakin bunun əvəzində mühərrik yüksək temperaturda daha yaxşı qorunur. Bu da isti iqlimlərdə ciddi üstünlük sayılır.
Hər iki yağın üstünlükləri və mənfi tərəfləri
5W30 və 5W40 yağları müxtəlif mühərrik tipləri və sürüş şəraiti üçün nəzərdə tutulmuşdur. Onların hər biri müəyyən üstünlüklərə malikdir, lakin bəzi məqamlarda çatışmazlıqları da ola bilər. Doğru seçimi etmək üçün hər iki yağın müsbət və mənfi tərəflərini aydın şəkildə bilmək vacibdir.
5W30 üstünlükləri
Daha qənaətcil yanacaq sərfiyyatı incə və yüngül quruluşu sayəsində mühərrik daha az enerji sərf edir. Bu da benzinin daha az xərclənməsinə gətirib çıxarır. Qışda daha tez isinir. 5W30 soyuqda qalınlaşmadığı üçün mühərrik işə düşdüyü andan etibarən tez isinir və daha stabil işləməyə başlayır. Müasir avtomobillər üçün yeni nəsil mühərriklərin konstruksiyası daha incə yağ tələb etdiyi 5W30 onlara mükəmməl uyğun gəlir. Turbo və kiçik həcmlı mühərriklərdə yüksək performans göstərir.
5W40 üstünlükləri
Yüksək temperaturda mükəmməl qoruma, isti havada və ağır yüklənmə zamanı yağın qalınlığı sabit qalır və mühərriki zədələrdən qoruyur. Yürüşü çox olan mühərriklərdə yüksək təzyiq saxlayır. Boşluqları artmış köhnə mühərriklərdə qalın yağ daha yaxşı təzyiq yaradır və səs-küyü azaldır. Yay üçün daha yaxşı seçim isti iqlimlərdə yağın incəlməsinin qarşısını alaraq mühərrikin sağlam işləməsini təmin edir.
Mənfi cəhətlər
5W30 isti havada bəzən nazik qalır. Yüksək temperatura uzun müddət məruz qaldıqda çox incələ bilər və bəzi mühərriklərdə qoruyucu təbəqə zəifləyə bilər. 5W40 yanacaq xərci artırır. Qalın olduğu üçün mühərrik daha çox güc sərf edir. Bu da yanacaq istehlakının artmasına səbəb olur.
Hansını seçməli?
Mühərrik yağı seçimi avtomobil sahibinin edə biləcəyi ən vacib texniki qərarlardan biridir. Çünki yağ sadəcə mühərriki yağlamır, həm də onun ömrünü uzadır, yanacaq sərfiyyatını tənzimləyir, sürüş dinamikasına təsir edir. Hətta mühərrikin səsini belə dəyişdirir. 5W30 və 5W40 arasında düzgün seçim etmək üçün bir neçə əsas amili nəzərə almaq lazımdır. İqlim, mühərrikin yaşı, avtomobilin istifadə şəraiti və ən önəmlisi isə istehsalçının tövsiyəsi lazımdır. Yangörmə, isitmə, kanal ölçüləri və daxili konstruksiya fərqli olduğu üçün hər mühərrik eyni yağa eyni reaksiya vermir. Buna görə seçim tələsik yox, addım-addım, dəqiq meyarlar əsasında edilməlidir.
İqlimə görə seçim
İqlim mühərrik yağı seçimində bəlkə də ən çox nəzərə alınmalı faktordur. Çünki yağın qalınlığı temperaturla birbaşa bağlıdır və hava şəraiti yağın davranışını köklü şəkildə dəyişdirir. Sərin və orta iqlimlərdə 5W30 daha münasibdir. Çünki bu yağ soyuqda tez axır, mühərrik işə düşdüyü anda sürtünməni minimuma endirir və daha rahat isinmə təmin edir. Qış aylarında və çox soyuq səhərlərdə motorun yükünü xeyli azaldır. Əksinə, daha isti bölgələrdə 5W40 daha doğru seçimdir. Çünki isti hava yağın incəlməsinə səbəb olur. Bu zaman 5W40 qalınlığını qorumağa davam edərək mühərriki yüksək temperaturdan müdafiə edir. Azərbaycanın yay aylarında temperatur bəzən 40 dərəcəni keçdiyi üçün bəzi mühərriklərdə 5W40 istifadəsi daha stabil və təhlükəsiz nəticə verir. Yəni iqlim nə qədər isti və sürüş şəraiti nə qədər ağırdırsa, bir o qədər 5W40 üstünlük qazanır.
Mühərrik yaşına görə seçim
Mühərrikin yaşı və yürüşü yağ seçimini birbaşa müəyyən edən amillərdəndir. Yeni mühərriklər üçün 5W30 daha uyğundur, çünki müasir motorlarda yağ kanalları daha dar, texniki toleranslar isə daha həssasdır. İncə yağ bu kanallar arasında daha tez dövr edir və yüksək performans təmin edir. Yeni mühərriklərdə sürtünmə az olduğu üçün qalın yağa ehtiyac yoxdur. Köhnəlmiş mühərriklərdə isə 5W40 daha yaxşı nəticə verir. Yürüş artdıqca mühərrikdə mexaniki boşluqlar yaranır və hissələr arasında məsafə genişlənir. Bu zaman qalın yağ həm bu boşluqları daha yaxşı doldurur, həm kompressiyanı sabit saxlayır, həm də yağ sərfiyyatının qarşısını alır. 100.000 km-dən çox yürüşü olan avtomobillərdə 5W40 çox vaxt daha sakit, daha tarazlı və daha sağlam çalışma təmin edir.
İstehsalçı tövsiyəsi
Hansı yağın daha uyğun olduğunu dəqiq müəyyən edən ən vacib mənbə avtomobil istehsalçısının verdiyi tövsiyələrdir. Hər mühərrik müəyyən viskozluq standartına uyğun hazırlanır və istehsalçı mühərrikin testlərində hansı yağda ideal nəticə aldığını dəqiq şəkildə göstərir. Buna görə ən doğru seçim həmişə istehsalçı təlimatında yazılan yağdır. Əgər avtomobil üçün 5W30 göstərilibsə, 5W40 istifadə etmək bəzi hallarda lazımsız qalınlıq yaradıb performans itkisindən tutmuş yanacaq sərfiyyatının artmasına qədər nəticələrə səbəb ola bilər. Əksinə, istehsalçı 5W40 tələb edirsə, 5W30 istifadə etmək isti havalarda qoruyucu qatın incəlməsinə və mühərrikin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Yəni seçim edərkən ən son söz həmişə istehsalçınındır.
