Əyləc sistemi hava yığarsa nə hiss olunur?

Avtomobil sürərkən əyləcə basıb gözlədiyin reaksiyanı almamaq sürücü üçün ən narahatedici hisslərdən biridir. Bəzən əyləc var kimi görünür. Amma sanki gec tutur, bəzən də pedal ayağının altından boşalır. Bu vəziyyətin ən yayğın səbəblərindən biri əyləc sistemində hava yığılmasıdır.
Əyləc sistemi sadə görünsə də, arxasında dəqiq balans və fizika dayanır. Burada ən xırda uyğunsuzluq belə sürüş təhlükəsizliyini dəyişə bilər. Əyləc sistemi hidravlik prinsipə əsaslanır. Yəni pedal basıldıqda əyləc mayesi təzyiqi ötürür və bu təzyiq təkərlərdə əyləc mexanizmini aktivləşdirir.
Maye sıxılmadığı üçün bu təzyiq itkisiz ötürülür. Problem də məhz burada başlayır. Əyləc mayesi sistemin sinir sistemi kimidir. O düzgün olmasa, reaksiya gecikir, hiss itir, idarəetmə zəifləyir. Hava isə bu sistemdə olmamalı olan yad elementdir.
Bu məqalədə əyləc sistemində hava yığıldıqda hansı hisslərin yarandığını, bunun niyə təhlükəli olduğunu və hansı əlamətlərin ciddi xəbərdarlıq sayıldığını öyrənəcəksiniz.

Əyləc sistemində hava nə deməkdir?

Əyləc sistemində hava olması, əslində sistemin öz əsas iş prinsipini itirməsi deməkdir. Bu sistem hidravlik quruluş üzərində işləyir və onun əsas üstünlüyü təzyiqin itkisiz ötürülməsidir. Əyləc sistemi mayesi sıxılmayan maddədir. Pedal basılan anda yaranan gücü birbaşa təkərlərə ötürür. Hava isə bunun tam əksidir. O sıxılır, yığılır və təzyiqin bir hissəsini özündə udur. Nəticədə sürücünün ayağından çıxan güc eyni formada təkərə çatmır. Əyləc var kimi hiss olunur, amma real təsir zəifləyir. Məhz bu fərq əyləc sistemində hava olan avtomobili təhlükəli vəziyyətə gətirir. Sistem mexaniki olaraq işləyir. Amma funksional olaraq zəifləyir və sürücüyə yalancı təhlükəsizlik hissi verir.

Hava necə sistemə düşür?

Əyləc sisteminə hava əksər hallarda qəfil yox, mərhələli şəkildə daxil olur. Bu proses bir anda hiss edilmir və məhz buna görə sürücülər problemin başlanğıcını çox vaxt qaçırırlar. İlk mərhələdə əyləc pedalı sadəcə bir az yumşaq hiss olunur, sonra reaksiya gecikir və sonda sistem artıq etibarlı olmur. Havanın tədricən daxil olması problemi daha da riskli edir. Çünki sürücü bu dəyişikliklərə alışır və təhlükəni normallaşdırır.

Texniki baxım zamanı buraxılan səhvlər

Əyləc mayesi dəyişdirilərkən sistemin içindəki havanın tam şəkildə çıxarılması vacib mərhələdir. Əgər bu mərhələ səthi və ya natamam aparılarsa, hava hidravlik xətlərdə qalır. İlk vaxtlar problem açıq şəkildə hiss olunmaya bilər. Çünki hava az miqdarda olur. Amma zaman keçdikcə bu hava sistem daxilində yayılır və əyləc reaksiyasını zəiflədir. Bu cür hallarda sürücü problemin səbəbini yol, təkər və ya əyləc diskləri ilə əlaqələndirə bilər. Amma əsl səbəb görünməyən, təsiri çox real olan hava olur. Yanlış texniki müdaxilə ən səssiz, amma ən təhlükəli problemlərdən birini yaradır.

Maye səviyyəsinin azalması

Əyləc mayesinin səviyyəsi azaldıqda sistem daxilində boşluq yaranır. Hidravlik sistem boşluğu sevmir və bu boşluq çox vaxt hava ilə dolur. Bu proses səssiz baş verir və sürücüyə birbaşa xəbərdarlıq etmir. Maye azaldıqca pedalın davranışı dəyişir. Amma bu dəyişiklik bəzən yol şəraiti və ya əyləc disklərinin vəziyyəti ilə səhv salınır. Əslində isə sistem öz balansını itirir. Maye səviyyəsinin azalması təkcə əyləc gücünü yox, bütün sistemin stabilliyini pozur. Havanın daxil olması üçün əlverişli şərait yaradır. Bu nöqtədə problem artıq tək bir detal deyil, bütün əyləc mexanizmini təsir altına alan riskə çevrilir.

Əyləc sistemi hava yığarsa ilk nə hiss olunur?

Əyləc sistemində hava yığılmasının ilk əlaməti hər hansı səs və ya xəbərdarlıq işığı deyil, birbaşa sürücünün ayağına ötürülən fərqli hissdir. Sürücü pedala basdığı anda avtomobilin reaksiyasında qəribə bir dəyişiklik sezilir. Bu dəyişiklik ani panika yaratmaya bilər. Amma diqqətli sürücü üçün normaldan kənar olduğu aydın hiss olunur. Avtomobil sanki əvvəlki kimi qəti və inamlı cavab vermir. Bu mərhələdə sistem hələ tam sıradan çıxmış kimi görünməsə də, əslində artıq təhlükə siqnalı göndərir. Əyləc mexanizmi sürücüyə səssiz şəkildə bildirir ki, içəridə olması lazım olmayan bir faktor işə qarışıb.

Pedalın yumşalması

Ən çox rast gəlinən və ilk hiss olunan dəyişiklik əyləc pedalının əvvəlki sərtliyini itirməsidir. Pedala basanda müqavimət zəifləyir, sanki ayağın altından boşluq açılır. Bu hiss çox vaxt rezin üzərinə basmaqla müqayisə olunur. Çünki pedal basıldıqca müqavimət ardıcıl və stabil olmur. Bu yumşaqlıq mexaniki nasazlıqdan çox, hidravlik balansın pozulmasının nəticəsidir. Hava sıxıldığı üçün pedal basılan gücün bir hissəsi təkərlərə çatmır. Sürücü bunu birbaşa ayağında hiss edir. Təhlükəli tərəfi isə budur ki, bu vəziyyət ilk mərhələdə sürücüyə ciddi problem kimi görünməyə bilər. Amma məhz bu mərhələ riskin başlanğıcıdır.

Pedalın dibə qədər getməsi

Daha irəli mərhələdə əyləc pedalı normadan xeyli aşağı enməyə başlayır. Sürücü pedala basır, gözlədiyi dayanma reaksiyası gecikir və ya zəif olur. Bu zaman instinktiv olaraq daha güclü basmaq istəyi yaranır, lakin bu da vəziyyəti kökündən dəyişmir. Çünki problem gücdə yox, gücün ötürülməsindədir. Hava hidravlik xəttdə sıxılaraq təzyiqi özündə udur və sistem effektiv nəticə verə bilmir. Pedalın dibə qədər getməsi sürücüyə açıq şəkildə göstərir. Əyləc mexanizmi artıq etibarlı rejimdə işləmir və hər növbəti əyləcləmə əvvəlkindən daha riskli ola bilər.

Əyləc məsafəsinin uzanması

Əyləc sistemi hava yığdıqda sürücünün ən açıq şəkildə fərq etdiyi dəyişiklik avtomobilin dayanma məsafəsinin artması olur. Pedala basılır, avtomobil gözlənildiyi nöqtədə dayanmaq əvəzinə bir qədər də irəli hərəkət edir. Bu vəziyyət sürücüdə qəribə bir hiss yaradır, çünki əyləc mövcuddur. Amma təsiri əvvəlki kimi qəti deyil. Əyləc mexanizmi işləyirmiş kimi görünür, lakin real nəticə zəif olur. Bu uzanma bəzən az, bəzən isə nəzərəçarpacaq qədər olur. Məhz bu qeyri-müəyyənlik təhlükəni daha da artırır. Sürücü nə qədər məsafəyə ehtiyac olduğunu dəqiq hiss edə bilmir.

Gözlənilməz vəziyyətlərdə risk

Qəfil əyləcləmə tələb olunan anlarda bu problem özünü daha sərt şəkildə göstərir. Normal şəraitdə avtomobilin dayanmalı olduğu nöqtə ilə faktiki dayandığı nöqtə arasında yaranan fərq saniyələr içində ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Bir neçə metr kənardan baxanda kiçik məsafə kimi görünə bilər. Amma real şəraitdə bu məsafə toqquşma ilə təhlükəsiz dayanma arasındakı sərhəddir. Sürücü pedala güvənir, sistem eyni güvəni geri qaytarmır. Bu uyğunsuzluq riskin əsas mənbəyinə çevrilir.

Əyləc reaksiyasının gecikməsi

Əyləc basıldığı anda avtomobilin dərhal cavab verməməsi hava yığmış sistemin ən narahatedici xüsusiyyətlərindən biridir. Pedal hərəkəti ilə avtomobilin reaksiya anı arasında hiss olunan gecikmə sürücüyə elə gəlir ki, sistem qərar vermək üçün vaxt itirir. Bu gecikmə çox qısa olsa belə, sürücü üçün psixoloji olaraq ciddi narahatlıq yaradır. Avtomobil artıq mexaniki olaraq yox, sanki düşünərək reaksiya verirmiş kimi hiss olunur və bu, idarəetməni çətinləşdirir.

Sürücü psixologiyasına təsiri

Əyləcin gec cavab verməsi sürücünün öz hərəkətlərinə olan inamını sarsıdır. Sürücü artıq pedala nə qədər basmalı olduğunu instinktiv şəkildə yox, tərəddüdlə müəyyən etməyə çalışır. Bu tərəddüd sükan arxasında ən təhlükəli vəziyyətlərdən biridir. Çünki qərarsızlıq refleksləri zəiflədir, diqqəti yayındırır və stressi artırır. Nəticədə risk təkcə texniki yox, həm də psixoloji səviyyədə böyüyür.

Titrəmə və qeyri-stabil əyləcləmə

Əyləc sistemində hava olduqda təzyiq bərabər şəkildə paylanmır. Bu da əyləcləmə zamanı avtomobilin davranışında stabilliyin itməsinə səbəb olur. Əyləc basıldıqda maşın hamar şəkildə yavaşlamaq əvəzinə xırda titrəmələrlə və qeyri-bərabər reaksiya ilə cavab verir. Bu hiss sükan və kuzov üzərindən sürücüyə ötürülür və avtomobilin balansı ilə bağlı şübhə yaradır. Sanki avtomobil əyləcləmə zamanı öz mərkəzini tapmaqda çətinlik çəkir.

Asimmetrik əyləcləmə hissi

Bəzi hallarda avtomobil əyləcləmə zamanı bir tərəfə doğru daha tez yığılır. Bu, sürücüyə sanki təkərlər eyni anda və eyni gücdə əyləclənmir hissini verir. Balansın pozulması sükan üzərindən aydın şəkildə hiss olunur və sürücü avtomobili düz saxlamaq üçün əlavə müdaxilə etməli olur. Bu vəziyyət xüsusilə sürüşkən səthlərdə və yüksək sürətdə daha təhlükəli nəticələr yarada bilər. Asimmetrik əyləcləmə hissi artıq sistemin ciddi şəkildə qeyri-stabil rejimdə işlədiyini göstərən açıq siqnaldır.

Hava yığmış əyləc sistemi təhlükəlidirmi?

Bu suala verilən qısa cavabın arxasında çox ciddi risklər dayanır. Əyləc sistemi avtomobilin təhlükəsizlik baxımından ən kritik mexanizmidir. Burada yaranan hər hansı qeyri-müəyyənlik birbaşa risk deməkdir. Hava yığmış sistemdə əyləcin nə vaxt və nə qədər güclə reaksiya verəcəyi əvvəlcədən dəqiq hiss olunmur. Bu isə sürücünü qərarsız vəziyyətdə qoyur. Avtomobil texniki baxımdan hərəkət edə bilər. Amma təhlükəsiz idarəetmə anlayışı artıq zəifləyir. Əyləcə güvən hissi itdikdə, sükan arxasında olan şəxs hər manevri ehtiyatla edir. Bu da qəfil vəziyyətlərdə doğru reaksiya vermə ehtimalını azaldır. Təhlükə məhz bu qeyri-sabitlikdən yaranır.

Qəza riskinin artması

Əyləc sistemində hava olduqda avtomobilin dayanma qabiliyyəti stabil olmur. Bir vəziyyətdə əyləc tutmuş kimi görünə bilər, başqa bir vəziyyətdə isə eyni pedal basılması fərqli nəticə verə bilər. Bu dəyişkənlik sürücünün avtomobilə olan etibarını zəiflədir. Dayanma məsafəsi əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırılmadığı üçün qəfil əyləcləmə anlarında risk dəfələrlə artır. Proqnozlaşdırıla bilməyən davranış isə yol hərəkətində ən təhlükəli amillərdən biridir. Çünki sürücü vəziyyəti yox, nəticəni gözləməli olur.

Əyləc sistemində hava necə yoxlanılır?

Əyləc sistemində havanın olub-olmadığını müəyyən etmək üçün mütləq mürəkkəb avadanlıq tələb olunmur. Bir çox halda avtomobil özü sürücüyə siqnallar ötürür. Bu siqnallar mexaniki səs və ya xəbərdarlıq işığı şəklində yox, hiss və davranış dəyişiklikləri şəklində ortaya çıxır. Əsas məsələ bu dəyişiklikləri vaxtında fərq etmək və onları normallaşdırmamaqdır. Əyləc mexanizmi əvvəlki kimi davranmırsa, bunun arxasında mütləq texniki səbəb dayanır.

Sürücünün özünün hiss edə biləcəyi əlamətlər

Pedalın yumşalması, əyləc reaksiyasının gecikməsi və avtomobilin əyləcləmə zamanı qəribə davranışı birlikdə müşahidə olunursa, səbəbi axtarmaq çətin olmur. Bu əlamətlər ayrı-ayrılıqda da narahatlıq yarada bilər. Amma bir yerdə ortaya çıxanda artıq ciddi xəbərdarlıq sayılır. Sürücü bu mərhələdə avtomobilin ona ötürdüyü siqnalları ciddiyə almalıdır. Çünki sistem açıq şəkildə normal rejimdə işləmədiyini göstərir.

Hava yığmasının qarşısını alma yolları

Əyləc sistemində hava yığılması çox vaxt qaçılmaz problem deyil. Əksər hallarda düzgün yanaşma ilə bunun qarşısını almaq mümkündür. Məsələ ondadır ki, əyləc sistemi səssiz işlədiyi üçün ona yalnız problem yarananda diqqət yetirilir. Halbuki önləyici yanaşma riski xeyli azaldır və sürücünü gözlənilməz vəziyyətlərdən qoruyur.

Profilaktik yanaşma

Əyləc mayesinin vaxtında dəyişdirilməsi, dəyişmə zamanı sistemdən havanın tam çıxarılması və texniki işlərin diqqətlə aparılması bu problemin əsas qarşısını alan addımlardır. Burada tələskənlik və səthi yanaşma ən böyük risk mənbəyinə çevrilir. Düzgün aparılmış texniki müdaxilə əyləc sisteminin stabilliyini qoruyur. Sürücüyə isə sükan arxasında rahatlıq və inam verir.