Avtomobil çətin işə düşür? 10 mümkün səbəb

Avtomobilin çətin işə düşməsi sürücülərin ən çox narahat olduğu və bəzən səbəbini dəqiq müəyyən etməkdə çətinlik çəkdiyi hallardan biridir. Səhər soyuqda uzun müddət açar çevirmək, mühərrikin gecikmiş reaksiya verməsi, isti havada belə mühərrikin bir neçə cəhdlə işə düşməsi sürücü üçün həm vaxt itkisi yaradır, həm də avtomobildə ciddi bir nasazlığın formalaşdığını göstərə bilir. Bu vəziyyətin yaranması tək bir detalın sıradan çıxması ilə əlaqəli olmaya bilər. Əksinə, mühərrik sistemində iştirak edən müxtəlif hissələrin zəifləməsi, enerji çatışmazlığı, yanacaq dövriyyəsində pozuntu, elektron idarəetmə blokunun səhv işləməsi və hətta adi hava şəraiti belə avtomobilin normal açılışına mane ola bilər.
Bir çox vəziyyətdə sürücü düşünür ki, problem yalnız akkumulyatorda və ya yanacaqda ola bilər. Lakin əslində mühərrikin işə düşməsi onlarca mexaniki və elektron komponentin eyni anda sinxron şəkildə işləməsindən asılıdır. Əgər bu komponentlərdən biri belə zəifləyərsə, mühərrik ya gecikmiş şəkildə reaksiya verir, ya da heç açılmır. Bu səbəbdən çətin işə düşmə yalnız gündəlik narahatlıq deyil, həm də daha böyük problemlərin ilk siqnalı ola bilər. Vaxtında müdaxilə edilmədikdə daha böyük xərc tələb edən nasazlıqlara yol aça bilər.
Mühərrikin işə düşməsi prosesinə nəzər saldıqda görürük ki, bu, sadəcə açarın çevrilməsi ilə başlayan və akkumulyatorun starteri fırlatması ilə davam edən sadə bir mexaniki mərhələ deyil; əslində çox mürəkkəb bir sinxronlaşdırma prosesidir. Akkumulyatorun lazımi qədər enerji ötürməsi, starterin bu enerjini mühərrikin dönmə momentinə çevirməsi, yanacaq nasosunun lazımi təzyiqi yaratması, şamların qığılcım əmələ gətirərək yanma kamerasında qarışığı alovlandırması və ECU beyin sisteminin bütün bu prosesləri idarə edərək düzgün vaxtlama verməsi bir-birinə bağlı şəkildə işləməlidir.
Gəlin, bu problemlərin hansı səbəbdən yarana biləcəyinə nəzər salaq.

1. Akumulator zəifdir

Avtomobilin çətin işə düşməsinin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri akkumulyatorun zəifləməsidir. Sürücülərin əksəriyyəti bunu ilk etapda hiss edir. Çünki akkumulyator mühərrikin ilk dövrəni alması üçün əsas enerji mənbəyidir. Əgər açarı çevirdiyiniz anda mühərrik zəif fırlanırsa, "cik-cik" səsi gəlirsə, paneldəki işıqlar solğun yanırsa və ya heç bir reaksiya olmadan yalnız klik səsi eşidilirsə, deməli akkumulyator artıq lazımi gücü ötürə bilmir. Mühərriki işə salmaq üçün tələb olunan amperi verə bilmir. Akkumulyatorun zəifləməsi təkcə batareyanın yaşlanması ilə bağlı olmur. Qısa məsafəli sürüşlər, gecə üşüyən mühərrik, generatorun zəif şarj etməsi, avtomobildə çoxlu elektrik cihazlarının istifadəsi, hətta sadəcə uzun müddət avtomobili işlətmədən saxlamaq belə akkumulyatorun boşalmasına səbəb ola bilir. Zəif akkumulyatorun yaratdığı problem təkcə açılmama deyil. O, həm də starteri yükləyir, elektrik sistemində gərginlik düşməsinə səbəb olur və mühərrik idarəetmə blokunun düzgün işləməsinə mane olur. Bu vəziyyət xüsusilə qış aylarında daha kəskin hiss olunur. Çünki soyuq hava akkumulyatorun kimyəvi reaksiyasını ləngidir və onun gücünü əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Məhz buna görə akkumulyatorun zəifləməsi əlamətləri göründüyü an onun gərginliyi yoxlanmalı, terminallar təmizlənməli və vaxtı çatıbsa dəyişdirilməlidir. Çünki zəif batareya tez-tez yaranan çətin işə düşmə probleminin bir nömrəli səbəbidir.

Akumulatorun ömrü və zəifləmə əlamətləri

Akkumulyatorlar orta hesabla 2-4 il arası etibarlı şəkildə xidmət göstərir. Bu müddət bitdikcə içindəki kimyəvi elementlər tədricən güc saxlama qabiliyyətini itirir, nəticədə mühərrikin açılışı daha çox uzanır və çətinləşir. Zaman keçdikcə akkumulyatorun içindəki lövhələr sulfatlaşır. Enerji yığmaq çətinləşir və batareya yalnız qısa məsafələr sürüldükdə özünü tam doldura bilmir. Zəifləmənin əsas əlamətləri açıldıqda mühərrikin "ağır" fırlanması, paneldəki işıqların açılış zamanı titrəməsi, uzaqdan idarəetmənin gec reaksiya verməsi, siqnalın zəif səslənməsi və xüsusən də səhər tezdən açarkən daha çox çətinlik yaşanmasıdır. Bəzən sürücülər bu əlamətləri akkumulyatorla əlaqələndirmir. Lakin bunlar batareyanın artıq güc saxlaya bilmədiyinin tipik xəbərdarlıq siqnallarıdır. Akkumulyator zəiflədikcə generator onu nə qədər şarj etməyə çalışsa da, batareya əvvəlki kimi enerji tutmur və gərginlik 12.0 voltun altına düşdükcə mühərrik açılışı getdikcə çətinləşir. Bu səbəbdən akkumulyatorun yaşına, vəziyyətinə və gündəlik davranışına nəzarət etmək mühərrikin sağlam və problemsiz işə düşməsi üçün çox vacibdir.

Soyuq havada akkumulyatorun çökməsi

Akkumulyatorun soyuq havada çökməsi avtomobil sahiblərinin qış mövsümündə ən çox rastlaşdığı problemlərdən biridir. Bu tamamilə normal fiziki-kimyəvi proseslərlə bağlıdır. Havanın temperaturu −5°C və daha aşağı düşdükdə akkumulyatorun içindəki elektrolitin reaksiyası yavaşlayır və batareyadan çıxan güc 30-40% azalır. Bu o deməkdir ki, normal havada mühərriki rahatlıqla işə sala biləcək akkumulyator qış səhərlərində eyni gücü təmin edə bilmir. Nəticədə mühərrik daha ağır dövrə alır. Soyuqda yağın qatılaşması da mühərrikin fırlanmasını çətinləşdirdiyi üçün starter daha çox enerji tələb edir. Lakin akkumulyator həmin enerjini verə biləcək vəziyyətdə olmur. Xüsusilə gecə saatlarında avtomobil açıq havada saxlanılırsa və temperatur uzun müddət aşağıda qalırsa, səhər mühərrik ümumiyyətlə açılmaya bilər. Qışda batareyanın çökməsinin əsas əlamətləri arasında açılış zamanı uzun döndərmə, işıqların solğun yanması, siqnalın zəif səslənməsi, hətta mərkəzi kilidin gec reaksiya verməsi də var. Bu səbəbdən qış mövsümündə akkumulyatorun yükü mütləq yoxlanmalı, elektrolit səviyyəsi və terminallar təmizlənməli, mümkün qədər avtomobil isti şəraitdə saxlanmalı və akkumulyatorun tam şarjda olmasına diqqət edilməlidir.

2. Starter nasazlığı

Starter avtomobilin mühərrikinin ilk dövrəsini vermək üçün istifadə olunan ən əsas komponentlərdən biridir və onun gördüyü iş mühərrikin "ilk nəfəsidir". Əgər starter düzgün çalışmırsa, mühərrik nə qədər sağlam olsa belə işə düşməyəcək. Çünki sistemin bütün mexanizmləri məhz starterin yaratdığı ilkin fırlanma momentinə bağlıdır. Starterin nasazlığı çox fərqli əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Bəzən açar çevrilərkən mühərrik sanki ağır-ağır fırlanır, bəzən yalnız "klik-klik" səsləri eşidilir, bəzən isə heç bir reaksiya olmur və avtomobil tam sükut içində qalır. Bu hal, adətən, starterin içindəki elektrik kontaktlarının zəifləməsi, rulmanın boşalması, bendiksin ilişməsi, fırçaların köhnəlməsi və ya solenoidin işləməməsi ilə əlaqəli olur. Uzun müddət işləmiş starterlərdə daxili mexanizmlərin yağsız qalması və ya çirk yığılması da mühərrikin açılışını çətinləşdirir. Soyuq havalarda yağın qatılaşması nəticəsində starter daha çox güc sərf etməli olur. Bu da köhnəlmiş starterlərdə problem yaratmağa başlayır. Əgər sürücü açarı çevirəndə yüksək cərəyan tələb edən starter lazımi gücü ala bilmirsə, motor ya zəif fırlanır, ya da heç fırlanmır. Bəzən problem məhz elektrik xəttlərindəki oksidləşmə, zəif təmas və ya solenoid relelərinin yapışması ilə də əlaqəli ola bilər. Dlrc dedikdə, starterlə bağlı nasazlıqlar həm mexaniki, həm elektron, həm də elektrik mənşəli ola bilər və simptomlar bəzən bir-birinə çox oxşar olduğundan dəqiq diaqnostika aparılması vacibdir. Bu səbəbdən starterlə bağlı uzun müddət təkrarlanan çətin işə düşmə hallarını görməzdən gəlmək doğru deyil. Çünki zəif starter həm akkumulyatoru tez tükəndirir, həm də mühərrik üzərində əlavə yük yaradır və daha böyük problemlərə səbəb ola bilər.

Starter fırçalarının köhnəlməsi

Starterin içində yerləşən fırçalar elektrik enerjisini mühərrikin iç hissələrinə ötürən əsas elementlərdir. Zaman keçdikcə təbii olaraq aşınırlar. Fırçaların köhnəlməsi nəticəsində elektrik ötürülməsi zəifləyir, starter daha az güclə fırlanır. Bu, mühərrikin açılışını ciddi şəkildə çətinləşdirir. Fırçalar artıq tam oturmur, kollektorla düzgün təmas qura bilmir və bu zaman həm cərəyan itkisi yaranır, həm də starter "yorğun" şəkildə işləyir. Bu vəziyyət xüsusilə soyuq havada daha kəskin hiss olunur. Çünki qatılaşmış yağ və sərtləşmiş mexanizmlər daha çox güc tələb edir, köhnəlmiş fırçalar isə bu gücü təmin edə bilmir. Fırçalar sıradan çıxdıqda bəzən mühərrik heç fırlanmır, bəzən isə çox zəif reaksiya verir. Sürücü açarı çevirəndə sanki maşın "cəhdi edirmiş" kimi görünür, amma mühərrik işə düşmək üçün kifayət qədər dönmə momenti almır. Çox vaxt belə hallarda sürücülər səhvən problemi akkumulyatorda görürlər. Halbuki akkumulyator tam normal vəziyyətdə ola bilər. Fırçaların köhnəlməsi tipik olaraq uzun açılış, ara-sıra fırlanmama, zərbə vurduqda müvəqqəti işləmə kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Bu nasazlığın davam etməsi starterin digər hissələrinə də zərər verə bilər. Buna görə vaxtında təmir və fırçaların dəyişdirilməsi vacibdir.

Starterin səsindən nasazlığı müəyyən etmək

Starter nasazlığını bəzən yalnız çıxardığı səslə belə müəyyən etmək mümkündür. Təcrübəli ustalar üçün bu səslər mühərrikin danışdığı "dil" kimidir. Əgər açarı çevirəndə "klik-klik" səsi gəlirsə, bu çox vaxt starter solenoidinin enerji aldığını, lakin bendiksin hərəkətə keçmədiyini göstərir. Bu, həm zəif akkumulyatordan, həm də solenoidin iç mexanizminin ilişməsindən qaynaqlana bilər. Əgər starter fırlanmağa çalışır, lakin "uğultulu və boş" bir səs çıxarırsa, bu artıq bendiksin dişlilərinin volana düzgün keçmədiyini və boşuna fırlandığını göstərir. Bu hal, soyuq səhərlər və ya uzun müddət işlədilmiş starterlərdə daha çox rast gəlinir. Heç bir səs gəlməməsi isə ümumiyyətlə sistemə elektrik ötürülmədiyini göstərir. Bu, sigortanın yanması, kontakt qrupunun sıradan çıxması, kabel qırılması və ya solenoidin tam işləməməsi ilə əlaqəli ola bilər. Mühərrik önündə "vurub-söndürmə" ilə bir neçə dəfə cəhd etdikdə bəzən starter müvəqqəti işləyir. Bu da iç hissələrin artıq boşaldığını və ya fırçaların kontaktdan çıxdığını göstərən klassik əlamətdir. Bu səslərin hər biri starterin hansı hissəsində problem olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edir və çox vaxt ustaya diaqnostika üçün ilkin məlumat verir. Əgər belə səslər ardıcıl və təkrarlanan şəkildə eşidilirsə, bu artıq starterin təmiri və ya dəyişdirilməsi vaxtının gəldiyini göstərir.

3. Alternator düzgün şarj etmir

Alternator avtomobilin elektrik sisteminin "ürəyi" hesab olunur. Akkumulyatoru yalnız mühərrik söndükdə deyil, məhz hərəkət zamanı fasiləsiz şəkildə şarj edən əsas qurğudur. Alternator zəif işlədikdə akkumulyator lazımi qədər enerji qəbul etmir. Nəticədə bütün elektrik sistemi gərginlik çatışmazlığı ilə üzləşir. Bu problem adətən gecələr və ya çox sayda elektrik cihazı işlədildikdə daha qabarıq hiss olunur. Çünki alternator kifayət qədər güc ötürə bilmədiyi üçün akkumulyator öz ehtiyatından istifadə etməyə başlayır. Bu da batareyanın gün ərzində boşalmasına səbəb olur. Alternatorun zəifləməsi tədricən baş verir və ilk mərhələdə sürücü bunu hiss etmir. Lakin zaman keçdikcə mühərrikin açılışında çətinlik, elektrik cihazlarında zəiflik, paneldə xəbərdarlıq lampalarının yanması kimi əlamətlər ortaya çıxır. Alternator normal işləmədikdə akkumulyatorun dolması mümkün olmadığı üçün səhər mühərrik açılmaya bilər. Çünki batareya gecə ərzində tam gücsüz qalır. Alternatorun nasazlığı həm mexaniki səbəblərlə, həm də elektron problemlərlə bağlı ola bilər. Əgər avtomobil işə düşəndən sonra gərginlik ölçü cihazı 13.8-14.4 volt arası göstərmirsə, bu artıq alternatorun zəif işlədiyinə dair açıq siqnaldır. Vaxtında müdaxilə edilmədikdə alternatorun tam sıradan çıxması baş verə bilər.

Alternatorun zəifləməsinin simptomları

Alternatorun gücünün azaldığını göstərən əlamətlər adətən avtomobil istifadəçisinin gözündən yayınmır. Çünki elektrik sisteminin zəifləməsi birbaşa gündəlik sürüşə təsir edir. Ən çox rast gəlinən simptom faraların zəif yanmasıdır. Xüsusilə gecə sürərkən işıqların parlaqlığı azalır və hətta sürət artdıqca və ya azaldıqca işığın gücündə dəyişiklik müşahidə edilir. Paneldə akkumulyator işarəsinin yanması alternator nasazlığının ən tipik xəbərdarlıq işarəsidir. Bu, sürücüyə sistemdə şarj problemi olduğunu bildirir. Bəzən sürətdə işıqların titrəməsi, siqnalın zəif səslənməsi, pəncərə qaldırıcıların yavaş işləməsi, multimedia sisteminin sönüb-yandırılması kimi əlamətlər də alternatorun gərginlik ötürməsində problem olduğunu göstərir. Bu simptomların hamısı motor çalışdığı halda elektrik sisteminin stabil işləmədiyini ortaya qoyur. Sürücüyə bildirir ki, akkumulyator artıq öz gücündən istifadə etmək məcburiyyətində qalıb. Alternatorun zəifləməsi uzun müddət davam edərsə, akkumulyator tam boşalır. Mühərrikin açılışı çətinləşir və avtomobil təmamilə açılmaya bilər. Bu səbəbdən bu əlamətlər göründüyü andan diaqnostika aparmaq vacibdir.

4. Yanacaq nasosu zəif işləyir

Yanacaq nasosu avtomobilin mühərrikinə düzgün təzyiqlə yanacaq çatdıran ən vacib komponentlərdən biridir. Onun zəifləməsi mühərrikin çətin işə düşməsinin əsas səbəblərindən biri sayılır. Nasos təzyiqi lazımi səviyyədə saxlamalıdır ki, yanacaq enjektorlara bərabər və fasiləsiz şəkildə ötürülsün. Əgər təzyiq düşərsə, mühərrikə lazım olan yanacaq axını azalır, nəticədə avtomobil ya gec açılır, ya da ümumiyyətlə açılmır. Bu problem xüsusilə uzun müddət benzin az olanda, çirkli yanacaq istifadə edildikdə və ya nasosun içindəki filtr tutulduqda daha tez-tez baş verir. Zəif yanacaq nasosu mühərrikin davranışına da təsir edir. Eniş-yoxuşda maşın "boğulur", sürətdə qəfil güc itirmə olur, qaz verildikdə reaksiya gecikir və mühərrik çox zaman qeyri-stabil işləyir. Sürücülər bəzən bu simptomları başqa nasazlıqlarla qarışdıra bilər. Lakin nasosun gərgin işləməsi adətən ilk açılış cəhdlərində özünü göstərir. Mühərrik uzun müddət fırlanır, sanki açılmaq istəyir. Amma kifayət qədər yanacaq gəlmədiyi üçün alovlanma baş tutmur. Əgər nasos tam sıradan çıxarsa, mühərrik ümumiyyətlə açılmaya bilər. Bu səbəbdən yanacaq sisteminin təzyiqi mütəmadi olaraq yoxlanmalı, çirkli yanacaqdan qaçmalı və yanacaq filtrinin vaxtında dəyişdirilməsi təmin edilməlidir.

Yanacaq təzyiqinin aşağı olması

Yanacaq təzyiqinin aşağı olması mühərrikdə hiss edilən bir sıra əlamətlərlə özünü büruzə verir və bunlar çox vaxt sürücünün ilk diqqətini çəkən nasazlıqlardır. Ən tipik simptom mühərrikdə "boğulma" hissinin yaranmasıdır. Qaz verildikdə avtomobil gec reaksiya verir, sürətlənmə qeyri-sabit olur və mühərrik sanki yanacaq çatışmazlığı yaşayır. Sürətdə gücün itməsi də aşağı təzyiqin açıq göstəricisidir. Çünki enjektorlar lazımi miqdarda yanacaq ötürə bilmir. İlk açılış zamanı uzun döndərmə isə nasosun təzyiq yaratmaqda çətinlik çəkdiyini göstərir. Mühərrik fırlanır, amma yanacaq enjektorlara gec çatdığı üçün alovlanma ləngiyir. Bəzi hallarda mühərrik işə düşsə belə, boş sürətdə sönmə, titrəmə və stabil olmama kimi əlamətlər də müşahidə edilə bilər. Yanacaq təzyiqinin aşağı olması mühərrikin bütün dinamikasına təsir etdiyi üçün bu problemi görməzdən gəlmək daha böyük nasazlıqlara səbəb ola bilər. Sistemin tam tıxanmasına qədər gedib çıxa bilər.

5. Şamların sıradan çıxması

Şamlar mühərrikdə yanma prosesinin tam olaraq başlaması üçün vacib olan əsas komponentlərdən biridir. Onların vəziyyəti mühərrikin işə düşməsində birbaşa rol oynayır. Şamlar qığılcım yaradaraq hava-yanacaq qarışığını alovlandırır və əgər bu qığılcım zəifdirsə, gec yaranırsa və ya ümumiyyətlə formalaşmırsa, mühərrik həm çətin açılır, həm də düzgün işləmir. Çirkli, yığmalaşmış, yağlanmış və ya köhnəlmiş şamlar silindrdə tam yanma yaratmadığı üçün mühərrikdə "boğulma", ilk açılışda ləngimə, qaz pedalına gec reaksiya vermə və sürətlənmədə zəiflik kimi problemlər yaradır. Şamların sıradan çıxması eyni zamanda mühərrikin dinamikasına təsir edir. Yanma kamerasında qarışıq düzgün alovlanmadığı üçün mühərrik ya "üçləyir", ya da boş sürətdə qeyri-sabit işləyir. Bu halda avtomobil titrəməyə başlayır, güc itkisi hiss olunur. Hətta eqzozdan qara rəngli tüstü belə çıxa bilər. Qara tüstü şamların çox yanacaq yandırdığını və qarışığın tam istifadə olunmadığını göstərir. Sürücülər çox vaxt bu əlamətləri başqa problemlərlə səhv salır. Lakin şamların vəziyyəti mühərrikin açılış keyfiyyətini ən çox təsir edən amillərdən biridir. Zəif şamlar həm mühərrikin açılmasını çətinləşdirir, həm də digər hissələrə əlavə yük salır. Uzun müddət dəyişdirilməyən şamlar bobinə çox əziyyət verir. Yanacaq sərfiyyatını artırır və mühərrikin ömrünü qısalda bilər. Bu səbəbdən şamların vaxtında dəyişdirilməsi mühərrikin sağlam və stabil işləməsi üçün olduqca vacibdir.

Pis işə düşmə və "üçləmə" problemi

Şamların sıradan çıxması ilə bağlı ən çox rast gəlinən əlamətlərdən biri mühərrikdə "üçləmə" və zəif açılışdır. Mühərrik açıldıqdan sonra titrəmənin hiss olunması silindrlərdən birinin düzgün işləmədiyini göstərir. Bu, demək olar ki, həmişə şam nasazlığı ilə əlaqələndirilir. Şam lazımi qığılcımı yaratmadıqda həmin silindrdə yanma prosesi baş vermir və mühərrik balansı pozulur. Nəticədə mühərrik qeyri-bərabər işləyir, rölantidə titrəyir, sürətlənmə zəifləyir və avtomobil sürücüyə "ağır" gedirmiş kimi gəlir. Eqzozdan qara tüstünün çıxması, yanmamış yanacağın egzoza dolduğunun açıq göstəricisidir. Boş sürətdə qeyri-bərabər iş isə şamın funksiyasını tam yerinə yetirmədiyini sübut edir. Bu simptomlar göründükdə şamların dərhal dəyişdirilməsi lazımdır. Çünki belə vəziyyət bobinə, katalizatora və digər mühərrik hissələrinə zərər verə bilər.

6. Bobin nasazlığı

Bobin mühərrikin yanma prosesində ən vacib rol oynayan hissələrdən biridir. Çünki o, şamlara yüksək gərginlik ötürərək qığılcımın yaranmasını təmin edir. Əgər bobin sıradan çıxarsa və ya zəifləyərsə, şamlar lazımi gücdə qığılcım yarada bilmir. Mühərrikdə yanma prosesi ya düzgün baş tutmur, ya da ümumiyyətlə baş vermir. Bu halda mühərrik çətin işə düşür, bəzən ilk cəhddə heç reaksiya vermir. Bəzən isə açıldıqdan sonra qeyri-stabil işləməyə başlayır. Bobin problemi mühərrikdə "üçləmə", güc itkisi, titrəmə, qaz veriləndə gec reaksiya və yüksək sürətlərdə çətinlik kimi bir çox simptomlarla özünü göstərir. Bobinin sıradan çıxması həmçinin şamların daha tez köhnəlməsinə səbəb olur. Yanacaq sərfiyyatını artırır. Çünki qarışıq tam yanmadığı üçün mühərrik daha çox yanacaq tələb edir. Çox vaxt sürücülər düşünür ki, problem şamlardadır, lakin əslində şamların çalışması birbaşa bobinin sağlam olmasından asılıdır. Buna görə də bobin nasazlığı mühərrikin açılışında ən kritik nasazlıqlardan biri kimi qiymətləndirilir. Vaxtında müdaxilə edilmədikdə digər sistemləri də sıradan çıxara bilər.

Bobin ümumi sistemə necə təsir edir?

Bobin mühərrikdəki bütün yanma prosesinin mərkəzidir və bir bobinin belə sıradan çıxması mühərrikin işinə ciddi təsir göstərir. Əgər bir bobin işləmirsə, həmin silindr yanma prosesindən kənarda qalır və mühərrik balansını itirir. Bu zaman "üçləmə" deyilən hal yaranır və mühərrik titrəmə ilə çalışır. Bu yalnız işə düşməni çətinləşdirmir, həm də avtomobilin sürətlənməsini zəiflədir, qaz reaksiyasını gecikdirir və sürüş zamanı güc itkisinə səbəb olur. Zəif bobin həm də şamların üzerinde düzgün qığılcım yaratmadığı üçün yanacaq tam yanmır və eqzozdan xam benzin qoxusu gəlməyə başlayır. Bu isə hem katalizator üçün təhlükəlidir, hem də mühərrikin ömrünü qısaldır. Bobin problemi bir müddət davam etdikdə ECU beynində yanma xətası kodları düşür və mühərrik işıqlandırması paneldə yanır. Buna görə bobin nasazlığı heç vaxt gecikdirilməməlidir. Çünki tək bir bobinin zəifləməsi bütün sistemə domino effekti kimi təsir edir.

7.Yanacaq filtri tutulub

Yanacaq filtri mühərrikə çirksiz və təmiz yanacağın ötürülməsi üçün son dərəcə vacib rol oynayır və o tutulduqda yanacağın sərbəst axını pozulur. Bu zaman mühərrik yanacaq- hava balansını təmin edə bilmir. Nəticədə işə düşmə ciddi şəkildə çətinləşir. Tutulmuş filtr yanacağın enjektorlara çatmasını məhdudlaşdırdığı üçün mühərrik həm ilk açılışda uzun müddət fırlanır, həm də işlədikcə güc itkisi, boğulma və titrəmə yaradır. Adətən bu problem sürücülər tərəfindən gec fərq edilir. Çünki filtr tədricən tıxanır və mühərrik də tədricən zəifləməyə başlayır. Lakin filtr tam tutulduqda mühərrik ya çox çətin açılır, ya da ümumiyyətlə açılmaya bilər. Çirkli yanacaq, keyfiyyətsiz benzin, uzun müddət filtrin dəyişdirilməməsi və çəndə yığılan çöküntülər filtrin tutulmasının əsas səbəblərindəndir. Yanacaq filtri tutulduqda həm dinamika zəifləyir, həm də mühərrik daha çox yanacaq sərf edir. Çünki injektorlar lazımi miqdarda yanacaq ala bilmir. Bu səbəbdən yanacaq filtri mütəmadi olaraq dəyişdirilməli və xüsusilə çox sürücülük edən avtomobillərdə hər 20-30 min kilometrdən bir mütləq yenilənməlidir.

Yanacaq axınının zəifləməsi

Yanacaq filtri tutulduqda axının zəifləməsi mühərrikin davranışında dərhal hiss olunur və ən böyük simptomlardan biri açılışda uzun döndərmədir. Mühərrik fırlanır, lakin lazımi təzyiq yaranmadığı üçün enjektorlara yanacaq gec çatır və alovlanma ləngiyir. Qaz veriləndə gec reaksiya isə zəif yanacaq təzyiqinin açıq göstəricisidir. Mühərrik sanki "fikirləşir", reaksiya gecikir və dinamika azalır. Bu problem davam etdikdə mühərrik hərəkət zamanı belə sönə bilər. Çünki yanacaq axını ən kritik anda belə kəsilə bilir. Bu səbəbdən yanacaq axınının zəifləməsi ciddi təhlükə yaradır və avtomobilin sürüş təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir. Yanacaq filtri tutulduqda mühərrikdə boğulma, güc itkisi, titrəmə və qeyri-stabil iş də əlavə simptom kimi ortaya çıxır. Bu vəziyyət uzun müddət davam edərsə enjektorlarda çirk yığılıb onların da sıradan çıxmasına səbəb ola bilər.

8. Hava axını sensoru çirklənib

MAF sensoru mühərrikə daxil olan havanın miqdarını ölçən və ECU beyninə ən vacib məlumatlardan birini ötürən komponentdir. Mühərrikə daxil olan hava miqdarı düzgün ölçülmədikdə yanacaq-hava nisbəti tamamilə pozulur. Nəticədə mühərrik çətin işə düşür, qeyri-stabil işləyir və qaz reaksiyası zəifləyir. MAF sensoru zamanla toz, yağ buxarı, filtrdən keçən hissəciklər və hava axınındakı çirklərlə örtülür. Bu çirklənmə sensorun həssaslığını azaldır və o, ECU-ya səhv məlumatlar ötürməyə başlayır. Nəticədə beyin ya çox yanacaq göndərir, ya da çox az və bu da mühərrikin normal açılışına mane olur. Xüsusilə yağlı və çirkli MAF sensoru qarışığın həddindən artıq zəngin və ya həddindən artıq kasıb olmasına səbəb olduğu üçün ilk açılış cəhdi ya çox uzanır, ya da açıldıqdan dərhal sonra mühərrik sönür. Açılışdan sonra mühərrikin "boşalması", qaz veriləndə gec reaksiya və ya ümumiyyətlə zəif sürətlənmə də çirkli MAF-ın tipik əlamətləridir. Bəzən sürücülər bu problemi yanacaq sistemində və ya şamlarda axtarır. Lakin çox hallarda səbəb məhz MAF sensorunun çirk yığması olur. Çirklənmiş MAF mühərrikin hava keçidini səhv qiymətləndirdiyi üçün ECU yanlış hesablama edir və sistem öz balansını itirir. Bu vəziyyət uzun müddət davam edərsə, avtomobilin performansı ciddi şəkildə zəifləyir. Yanacaq sərfiyyatı artır və mühərrik işə düşməkdə çətinlik çəkməyə başlayır. Buna görə MAF sensorunun mütəmadi təmizlənməsi və filtrin vaxtında dəyişdirilməsi mühərrikin sağlam işləməsi üçün son dərəcə vacibdir.

Çirkli MAF-ın işə düşməyə təsiri

Çirkli MAF sensoru mühərrikə lazım olan hava miqdarını düzgün ölçə bilmədiyi üçün yanacaq-hava balansı pozulur və mühərrik çətin işə düşür. Yağlı və çirkli MAF sensoru hava keçidini səhv qiymətləndirərək ECU beyninə yanlış siqnallar ötürür. Mühərrik ya həddindən artıq zəngin qarışıqla boğulur, ya da kasıb qarışıq səbəbilə alovlanma baş vermir. Bu səbəbdən avtomobil açıldıqdan dərhal sonra sönə bilər. Çünki mühərrik stabil hava-yanacaq nisbətini qoruya bilmir. Qaz reaksiyasının zəifləməsi də MAF nasazlığının ən tipik simptomlarından biridir. Sürücü qaz verəndə mühərrik dərhal reaksiya göstərmir, sanki "fikirləşir" və bir neçə saniyə sonra güc yaranır. Bu vəziyyət təkcə işə düşməni çətinləşdirmir, həm də sürüş zamanı təhlükə yaradır. Çünki mühərrikin gec reaksiya verməsi avtomobilin dinamikasını zəiflədir. Bu səbəbdən MAF sensoru çirkli olduqda onu təmizləmək və ya lazım gəlsə dəyişdirmək mühərrikin düzgün açılması üçün əsas şərtlərdən biridir.

9. Kranka sensoru nasazdır

Krank sensoru mühərrikin "ürəyi" sayılan ən kritik sensorlardan biridir. Onun əsas funksiyası mühərrikin fırlanma sürətini və krankın mövqeyini ECU beyninə ötürməkdir. Bu məlumatlar olmadan beyin şamlara qığılcım vermə vaxtını və enjektorlara yanacaq püskürtmə anını təyin edə bilmir. Yəni krank sensoru işləmədiyi zaman mühərrik sanki "harada olduğunu bilmir" və buna görə də ümumiyyətlə işə düşmür. Bu sensor nasaz olduqda mühərrik ya heç fırlanmır, ya da fırlansa belə qığılcım yaranmadığı üçün açılma baş vermir. Çox vaxt krank sensorunun sıradan çıxması mühərrikin qəfil dayanması, isti mühərriklə açılma çətinliyi, açılış zamanı uzun döndərmə və tez-tez sönmə ilə müşahidə olunur. Kranka sensoru "ürək döyüntüsünü ölçən cihaz" kimidir. Çalışmasa, sistem tamamilə dayanır. Zəif və ya qızmış krank sensoru ECU-ya səhv impuls göndərir və beyin bunun nəticəsində qığılcımları düzgün vaxtlamır. Bu da mühərriki ya gec açır, ya da heç açılmağa imkan vermir. Nasazlığın tipik əlamətlərindən biri də mühərrik işıq lampasının yanması və skan cihazında krank sensoru ilə bağlı xəta kodlarının çıxmasıdır. Bu sensor mühərrikin açılışında o qədər vacibdir ki, çox zaman başqa bütün sistemlər sağlam olsa belə təkcə krank sensorunun sıradan çıxması avtomobilin tamamilə açılmamasına səbəb olur.

Mühərrikin açılmamasına səbəb olan əsas sensor

Krank sensoru mühərrikin real zamanlı vəziyyətini ölçdüyü üçün onun nasazlığı mühərrikin açılışını tamamilə bloklayır. Bu sensor işləmədikdə qığılcım vaxtı müəyyən edilmir, yanacaq püskürtülməsi sinxron getmir və ECU mühərriki təhlükəsizlik səbəbindən açmağa icazə vermir. Məhz buna görə krank sensoru sıradan çıxdıqda avtomobil sanki "ölü" olur. Starter fırlanır, amma heç bir reaksiyanın bir addım belə irəli getmədiyi hiss olunur. Bəzən sensor tam sıradan çıxmadıqda ara-sıra işləyir. Bu zaman mühərrik bəzən açılır, bəzən isə heç reaksiya vermir. Bu hal sürücünü çaşdırsa da, problem yenə də krank sensorundadır. Sensorun kabelində qırılma, soketdə oksidləşmə və ya yüksək temperatur təsiri ilə iç dövrələrin yanması da nasazlığın əsas səbəblərindəndir. Bu sensorda yaranan ən kiçik nasazlıq belə mühərrikin işə düşməsinə mane olduğu üçün vaxtında diaqnostika və dəyişdirilmə vacibdir.

10. ECU beyin nasazlığı

ECU avtomobilin bütün mühərrik idarəetmə funksiyalarını üzərinə götürən "beyin" sistemidir. Bütün sensorlardan gələn məlumatları toplayaraq ən ideal qarışığı, qığılcım vaxtını və yanacaq miqdarını hesablayır. Bu elektron beyin düzgün işləmədikdə mühərrikin işə düşməsi prosesinə birbaşa təsir göstərir və açılış tamamilə pozula bilir. ECU nasazlığı həm proqram təminatının pozulması, həm mikroçiplərin sıradan çıxması, həm də sensorlardan yanlış məlumatların qəbul edilməsi ilə bağlı ola bilər. Mühərrik işə düşmək üçün saniyənin mində biri qədər dəqiq hesablamalara ehtiyac duyduğu üçün beynin ən kiçik səhvi belə prosesi dayandırır. ECU nasazlığında mühərrik ya ümumiyyətlə reaksiya vermir, ya da qeyri-sabit açılır, açıldıqdan sonra sönür və ya qaz verildikdə boğulma baş verir. Bəzən də beyin sensorlardan gələn məlumatları yanlış şərh edir. Nəticədə yanacaq-hava qarışığı tamamilə pozulur. Bu hallarda avtomobil bir gün normal işləyir, başqa gün isə açılmaya bilər. Çünki problem elektron səviyyədə ara-sıra baş verə bilir. ECU nasazlığı paneldə müxtəlif xəbərdarlıq lampalarının yanması, enjektorların qeyri-düzgün işləməsi, şamların vaxtsız qığılcım yaratması və çoxlu xəta kodları ilə özünü göstərir.

Elektron idarəetmədə problemlər

ECU nasazlığının əsas səbəbləri arasında yanlış sensor məlumatları birinci yerdə dayanır. Çünki beyin yanacaq təzyiqi, hava miqdarı, mühərrik temperaturu, krank mövqeyi kimi məlumatları səhv qəbul etdikdə mühərrik alovlanma prosesini düzgün idarə edə bilmir. Nasaz proqram təminatı da mühərrikin açılışını çətinləşdirən əsas faktorlardandır. Çox vaxt gərginlik dəyişməsi, səhv çip yenilənməsi və ya qısaqapanma nəticəsində proqram pozula bilir. Sıradan çıxmış mikroçiplər isə daha ciddi problemdir. Beyin içindəki elektrik dövrələrini zədələyərək sistemin tamamilə səhv işləməsinə səbəb olur. Belə hallarda avtomobilin şansı ilə açılması mümkündür. Lakin sabit və etibarlı açılışdan söhbət gedə bilməz. ECU nasazlığı mühərrikin ömrünü qısalda, yanacaq sərfiyyatını artıra və sürüş təhlükəsizliyini riskə ata bilər. Buna görə bu problemlər müşahidə ediləndə professional diaqnostika və beyin təmiri mütləq şəkildə həyata keçirilməlidir.