Benzin, yoxsa dizel mühərriki?
Avtomobilin potensial alıcısı özünə sual verir: hansı avtomobili alım? Benzin mühərrikli, yoxsa dizel mühərrikli? Bu suala birmənalı cavab vermək mümkün deyil.
Əgər avtomobil dizel mühərriki ilə təchiz edilibsə, istismar prosesində yanacağın daha az sərf edilməsi sayəsində vəsaitlərinizə qənaət olunacaqdır. Bu nə ilə izah edilir? Dizel mühərrikində sıxılma dərəcəsi 20-22 vahid arasındadır, benzin mühərrikli avtomobillərdə isə bu göstərici 9-10 arasındadır ki, bu da birincilərin qənaətcilliyini təmin edir. Bundan başqa, dizel mühərrikinin işlətdiyi qatışığın tənzimlənməsi əsasən keyfiyyətli olur, yəni dirsəkli valın fırlanma tezliyindən və silindrlərə düşən yükdən asılı olmayaraq, demək olar ki, verilən havanın miqdarı eyni olur, istifadə olunan yanacağın miqdarı isə iş yükü artdıqca çoxalır. Lakin hətta mühərrik tam gücü ilə işləsə belə, ötürülən yanacağın kütləsi eyni həcmli benzin mühərrikindən 1,5 - 1,7 dəfə azdır.
Bu o deməkdir ki, həqiqi sıxılma dərəcəsi, yəni sıxılmanın yekun təzyiqi və temperaturu iş yükündən asılı deyil, işlədilən qatışığın tərkibi isə benzin mühərriki ilə müqayisədə həmişə bəsit olur. Bu amillər dizelin yüksək yanma səmərəliliyini və sonradan qismən ağır yüklü rejimlərdə genişlənməsini təmin edir.
Dizel mühərrikləri benzin mühərriklərinə nisbətən daha uzunömürlüdürlər, bu onların silindrlər blokunun, dirsəkli valının, silindr-porşen qrupu detallarının, silindrlər blokunun başlıqlarının, daha möhkəm və sərt olması ilə, eləcə də dizel yanacağından istifadə olunması ilə izah edilir, belə ki, benzindən fərqli olaraq dizel həm də müəyyən dərəcədə sürtgü materialıdır.
Dizel mühərriklərinin çatışmayan cəhətlərinə bunları aid etmək olar: kütlələrinin böyük olması, litraj gücünün azlığı, yüksək yanma təzyiqi ucbatından səs-küyün çox olması və havada mənfi temperatur olduqda mühərrikin çətin işə düşməsi, bu xüsusən 100.000 km və daha artıq məsafə qət etmiş avtomobillərdə özünü büruzə verir.
Benzin mühərriklərində fırlanma tezliyi daha yüksəkdir, onların litrajları daha çoxdur, səs-küy və vibrasiyası isə daha aşağıdır. Onların işlətdiyi yanacaq qatışığı əsasən kəmiyyətcə tənzimlənir. Buna görə də aşağı və orta rejimli iş zamanı (minik avtomobillərinin mühərrikləri əsasən bu rejimlərdə işləyirlər) həqiqi sıxılma dərəcəsi aşağı olur ki, bunun da sayəsində yanmanın və onun ardınca genişlənmənin effektivliyi aşağı olur, bu isə o deməkdir ki, yanacaq sərfi çoxalır.
Beləliklə, əgər nominal güclərdə benzin mühərrikinin faydalı iş əmsalı dizel mühərriki ilə müqayisədə 20% aşağıdırsa, qismən çoxalan güclərdə bu əmsal artaraq 40%-ə və daha böyük rəqəmə çatır. Eyni gücə malik benzin və dizel mühərrikli avtomobillərin çoxsaylı müqayisəli istismarı da bunu təsdiq edir. Hərəkət şəraitindən asılı olaraq (şəhərdə və ya magistral yollarda) yolun hər 100 kilometrinə düşən yanacaq sərfi arasında fərq 25-50% təşkil edir.
