Avtomobildə "Mass" problemini necə tapmaq olar ?

Avtomobilin elektrik sistemi çox mürəkkəb bir quruluşdur və burada baş verən ən kiçik problem bütün sistemə təsir göstərə bilər. Mass problemi də məhz belə nasazlıqlardandır. Bir çox sürücü bu termini eşidir, amma əslində nə demək olduğunu tam başa düşmür. Nəticədə problem yarandıqda səhv yerdə axtarış aparır, lazımsız hissələri dəyişir və əlavə xərc çəkir.
Mass avtomobilin elektrik sistemində mənfi qütb rolunu oynayır. Akkumulyatorun mənfi ucu birbaşa kuzova qoşulur. Avtomobildəki bütün elektrik avadanlıqları cərəyanı bu xətt üzərindən geri qaytarır. Yəni mass elektrik dövrəsinin tamamlanması üçün əsas şərtdir.
Əgər bu geri dönüş yolu sağlam deyilsə, sistem normal işləyə bilməz. Bu zaman gərginlik itkiləri yaranır, cihazlar düzgün qidalanmır və nasazlıqlar ortaya çıxır. Bir çox sürücü düşünür ki, mass sadəcə bir kabeldir, amma əslində bütün elektrik sisteminin dayağıdır. Bu kabel və onun qoşulduğu nöqtələr sağlam olmadıqda avtomobildə müxtəlif problemlər yaşanır.
Mass düzgün işləmədikdə avtomobilin davranışı dəyişir. İşıqlar zəif yanmağa başlayır, bəzi avadanlıqlar gec reaksiya verir, mühərrik çətin işə düşür. Bəzən sürücü düşünür ki, problem akkumulyatordadır və onu dəyişir. Amma yeni akkumulyator qoyulduqdan sonra da vəziyyət dəyişmirsə, artıq mass xəttindən şübhələnmək lazımdır. Çünki zəif mass cərəyanın düzgün ötürülməsinə mane olur. Nəticədə bütün sistem qeyri-sabit işləyir. Bu da həm rahatlığı azaldır, həm də təhlükəsizlik baxımından risk yaradır. Avtomobilin normal və stabil işləməsi üçün mass xətti həmişə sağlam olmalıdır.

Mass problemi yarananda hansı əlamətlər olur?

Mass problemi avtomobildə ən çətin tapılan nasazlıqlardan biridir. Çünki bu problem birdən-birə üzə çıxmır, tədricən özünü göstərir. Sürücü çox vaxt səbəbi başqa yerdə axtarır, akkumulyatoru dəyişir. Lampaları yeniləyir, amma problem qalır. Əslində isə kök səbəb mass xəttinin zəifləməsi olur. Bu zaman avtomobilin elektrik sistemi stabil işləyə bilmir və müxtəlif qəribə hallar meydana çıxır. Maşın əvvəlki kimi rahat işləməz, sürücü hər dəfə fərqli problemlərlə qarşılaşar. Bəzən mühərrik normal işləyir, bəzən zəifləyir, bəzən də heç bir səbəb olmadan xəbərdarlıq işıqları yanır. Bütün bunlar mass probleminin əsas göstəriciləridir və ciddi qəbul edilməlidir.

Zəif işıqlandırma

Ən çox rast gəlinən əlamətlərdən biri işıqların zəif yanmasıdır. Fara əvvəlki kimi güclü işıq vermirsə, gecə sürərkən yolu normal görə bilmirsənsə, salon işıqları bəzən parlaq, bəzən isə sönük olursa, bu artıq şübhəli vəziyyətdir. Xüsusilə maşını işə salanda işıqların qısa müddətlik sönməsi və ya titrəməsi mass xəttində problem olduğunu göstərir. Bu vəziyyət təkcə sürücünü narahat etmir, həm də təhlükəsizlik baxımından risk yaradır. Çünki zəif işıqlandırma qəza ehtimalını artırır. Bəzi hallarda dönmə siqnalları da normal ritmdə işləməz, sürətli və ya çox zəif yanar. Bu da digər sürücülər üçün çaşdırıcı ola bilər.

Mühərrikin gec işə düşməsi

Mass problemi olan avtomobildə mühərrikin işə düşməsi də çətinləşir. Start verəndə mühərrik ağır fırlanır, sanki akkumulyator zəifdir. Halbuki akkumulyator yeni və sağlam ola bilər. Bəzən maşın uzun müddət fırlanır, amma işə düşmür, bir neçə cəhddən sonra ancaq işləyir. Bu hal xüsusilə soyuq havalarda daha aydın hiss olunur. Sürücü düşünür ki, akkumulyator bitib, amma dəyişəndən sonra da problem qalırsa, artıq mass xəttindən şübhələnmək lazımdır. Çünki zəif mass cərəyanın düzgün ötürülməsinə mane olur və starter lazımi gücü ala bilmir.

Paneldə səhv işıqlar

Mass problemi olan avtomobillərdə panel üzərində müxtəlif xəbərdarlıq işıqları səbəbsiz yerə yanır. ABS işığı, mühərrik işığı, akkumulyator işığı və digər indikatorlar heç bir real nasazlıq olmadan aktivləşə bilər. Bəzən maşını söndürüb yenidən işə salanda bu işıqlar sönür. Amma bir müddət sonra yenidən yanır. Bu da sürücünü çaşdırır və narahat edir. Kompüterə qoşub yoxlayanda isə real nasazlıq tapılmır. Çünki problem sensorlarda yox, onların düzgün işləməsinə mane olan mass xəttində olur. Bu cür vəziyyətlər uzun müddət davam edərsə, sürücü boş yerə çox pul xərcləyə bilər. Lazımsız hissələri dəyişdirə bilər. Halbuki əsas səbəb sadə bir əlaqə problemidir.

Mass problemi niyə yaranır?

Avtomobildə mass probleminin yaranması təsadüfi olmur. Bu cür nasazlıqlar müəyyən səbəblərin nəticəsidir və adətən zamanla formalaşır. Maşın hərəkətdə olduqca, müxtəlif hava şəraitlərinə məruz qaldıqca və texniki baxımlar vaxtında aparılmadıqda mass nöqtələrində problemlər yaranır. Sürücülər çox vaxt bu məsələni nəzərə almır və diqqəti başqa detallara yönəldir. Halbuki mass xətti avtomobilin bütün elektrik sisteminin əsas dayağıdır. Bu xətt zəiflədikdə isə maşının davranışı dəyişir. Müxtəlif anlaşılmaz hallar ortaya çıxır. Bəzən sürücü düşünür ki, problem akkumulyatordadır, bəzən isə sensorlardan şübhələnir. Əslində isə kök səbəb sadə bir kontakt zəifliyi ola bilər. Mass problemi yaradan əsas amilləri düzgün başa düşmək gələcəkdə bu cür nasazlıqların qarşısını almağa kömək edir.

Paslanma

Metal hissələr zaman keçdikcə paslanmağa başlayır. Xüsusilə avtomobilin alt hissəsində yerləşən mass nöqtələri suya, palçığa və duza daha çox məruz qalır. Bu da metal səthlərdə pas əmələ gəlməsinə səbəb olur. Pas yarandıqda isə elektrik ötürülməsi zəifləyir. Çünki metal səthlər bir-biri ilə düzgün təmas qura bilmir. Mass nöqtəsində pas varsa, cərəyan normal axmır və sistemdə gərginlik itkiləri yaranır. Bu zaman maşının işıqları zəifləyə bilər. Mühərrik gec işə düşər, müxtəlif xəbərdarlıq işıqları yanar. Bir çox sürücü pasın bu qədər təsirli ola biləcəyini düşünmür. Çox kiçik bir pas təbəqəsi belə böyük problemlərə yol aça bilər. Buna görə də mass nöqtələrinin təmiz saxlanması çox vacibdir.

Zəif bərkidilmə

Mass kabeli kuzova və ya mühərrik blokuna bolt vasitəsilə bərkidilir. Əgər bu bolt zamanla boşalarsa, əlaqə zəifləyir. Avtomobil hərəkətdə olduqca vibrasiya yaranır. Bu vibrasiya boltların tədricən boşalmasına səbəb ola bilər. Zəif bərkidilmiş mass kabeli stabil əlaqə yarada bilmir. Bəzən əlaqə olur, bəzən isə kəsilir. Bu da sistemdə qeyri-sabitlik yaradır. Məsələn, maşın bir gün problemsiz işləyir, ertəsi gün isə işə düşmür və ya işıqlar zəifləyir. Sürücü bu vəziyyəti başa düşə bilmir və problemi tapmaqda çətinlik çəkir. Əslində isə sadəcə bir boltun boş olması bu qədər narahatlıq yarada bilər. Buna görə də mass nöqtələrinin möhkəm bərkidilməsi mütəmadi yoxlanmalıdır.

Qırılmış naqillər

Avtomobil hərəkətdə olduqca daim titrəyir. Bu titrəyişlər zamanla naqillərin içində qırılmalara səbəb ola bilər. Ən çətin tərəfi isə budur ki, naqil çöldən sağlam görünür, amma içəridən qırılmış olur. Bu cür qırılmalar gözlə görünmür. Sürücü problemi tapmaqda çətinlik çəkir. Naqil bəzən əlaqə yaradır, bəzən isə kəsilir. Bu da elektrik sistemində ani problemlərə səbəb olur. Məsələn, maşın hərəkətdə olarkən işıqlar sönüb-yanır, paneldə işıqlar qəfil yanır və sönür. Bu hallar çox vaxt məhz daxili naqil qırılmaları ilə bağlı olur. Belə problemləri tapmaq üçün diqqətli yoxlama və bəzən xüsusi ölçü cihazları lazımdır.

Avtomobildə mass harada yerləşir?

Mass avtomobildə tək bir nöqtədə yerləşmir. Bir neçə əsas nöqtə var və bu nöqtələrin hamısı elektrik sisteminin stabil işləməsi üçün çox önəmlidir. Bu nöqtələrdən hər hansı biri zəiflədikdə bütün sistem təsirlənə bilər. Sürücülər çox vaxt yalnız akkumulyatorun mənfi qütbünü nəzərə alır. Əslində mühərrik və şassi üzərində də vacib mass nöqtələri mövcuddur. Bu nöqtələrin harada yerləşdiyini bilmək problemin tez tapılmasına və düzgün həll olunmasına kömək edir.

Akkumulyator mass nöqtəsi

Ən əsas mass nöqtəsi akkumulyatorun mənfi qütbünün qoşulduğu yerdir. Bu kabel birbaşa kuzova bağlanır və bütün sistem üçün əsas geri dönüş xətti rolunu oynayır. Əgər bu nöqtədə pas varsa, bolt boşdursa və ya kabel zəifdirsə, avtomobilin bütün elektrik sistemi təsirlənir. Start zamanı problemlər, işıqların zəifləməsi, paneldə xəbərdarlıq işıqlarının yanması kimi hallar məhz bu nöqtə ilə bağlı ola bilər. Buna görə də akkumulyatorun mənfi kabelinin qoşulduğu yer həmişə təmiz və möhkəm olmalıdır. Vaxtaşırı açılıb təmizlənməsi və yenidən möhkəm bərkidilməsi tövsiyə olunur.

Mühərrik blokunda mass

Mühərrik ayrıca mass kabeli ilə kuzova qoşulur. Çünki mühərrik rezin dayaqlar üzərində yerləşir və birbaşa metal təmasda olmur. Ayrıca kabel vasitəsilə mass təmin edilir. Əgər bu kabel zəifləyərsə və ya qırılarsa, mühərriklə bağlı problemlər yaranır. Start çətinləşir, mühərrik stabil işləməz, müxtəlif sensorlar səhv məlumat ötürər. Bir çox sürücü bu kabelin varlığından xəbərsiz olur. Problemi başqa yerdə axtarır. Halbuki mühərrik mass xətti avtomobil üçün çox vacibdir və mütəmadi yoxlanmalıdır.

Şassi üzərində mass

Bəzi avtomobillərdə əlavə mass nöqtələri şassi üzərində yerləşir. Bu nöqtələr əsasən faralar, salon avadanlıqları və digər elektrik hissələri üçün istifadə olunur. Əgər bu nöqtələrdə problem yaranarsa, həmin hissələr düzgün işləməz. Məsələn, faralar zəif yanar, salon işıqları titrəyər, maqnitofon səs itirər. Şassi üzərində yerləşən mass nöqtələri də çirkə və suya məruz qaldığı üçün zamanla paslana bilər. Buna görə də bu nöqtələrin də yoxlanması və təmiz saxlanması vacibdir.

Mass problemini tapmaq üçün lazım olan alətlər

Mass problemini tapmaq üçün mütləq peşəkar servis avadanlığına ehtiyac yoxdur. Ev şəraitində və ya qarajda rahatlıqla istifadə edilə bilən sadə alətlərlə də bu nasazlığı müəyyən etmək mümkündür. Əsas məsələ hansı alətin nə üçün istifadə olunduğunu bilməkdir. Doğru alət düzgün nəticə verir. Sürücülərin çoxu düşünür ki, belə problemlər yalnız ustaların edə biləcəyi işdir, amma əslində bir az diqqət və səbirlə bunu özün də yoxlaya bilərsən. Burada məqsəd kütləvi şəkildə hissələri dəyişmək yox, problemi dəqiq nöqtədə tapmaqdır. Bunun üçün isə bir neçə əsas alət kifayətdir.

Multimetr

Multimetr mass problemini tapmaq üçün ən vacib alətdir. Bu cihazla gərginlik, müqavimət və əlaqə olub-olmaması yoxlanılır. Multimetrin necə işlədiyini bilməsən belə, əsas funksiyalarını öyrənmək çox asandır. Akkumulyatorun mənfi qütbü ilə avtomobilin metal hissəsi arasında ölçmə aparmaqla əlaqənin güclü olub-olmadığını görə bilərsən. Əgər ölçmələr zamanı qeyri-sabit nəticələr çıxırsa və ya yüksək müqavimət göstərirsə, bu artıq mass xəttində problem olduğunu göstərir. Multimetr həm də naqillərin içdən qırılıb-qırılmadığını yoxlamağa kömək edir. Yəni təkcə mass yox, ümumi elektrik problemlərində də işinə yarayır. Bu alət ucuzdur, hər kəs üçün əlçatandır və sürücünün öz maşınını daha yaxşı tanımasına kömək edir.

Açarlı dəst

Mass nöqtələri adətən boltlarla bərkidilir. Bu boltları açmaq və yoxlamaq üçün açarlı dəst mütləq lazımdır. Fərqli ölçülü açarların olması işini daha rahat edəcək. Bəzi boltlar çox sıx olur, bəziləri isə zamanla paslandığı üçün çətin açılır. Açarlı dəst olmadan bu hissələrə müdaxilə etmək mümkün deyil. Boltları açıb mass kabelini çıxarmaq, altını təmizləmək və yenidən möhkəm bərkitmək üçün bu alət əsas rol oynayır. Bəzən sürücü boltun boş olduğunu sadəcə gözlə görə bilmir. Açarla yoxlayanda isə asanlıqla fırlandığını görür və problemin səbəbini tapır. Buna görə də açarlı dəst hər sürücünün əlində olmalı olan alətlərdən biridir.

Təmizləyici sprey

Mass nöqtələrində ən böyük problemlərdən biri pas və çirkdir. Bu çirkləri adi parça ilə təmizləmək bəzən kifayət etmir. Burada xüsusi təmizləyici sprey çox kömək edir. Bu sprey metal səthlərdəki pas qatını yumşaldır. Yağlı çirkləri təmizləyir və kontaktın daha sağlam olmasını təmin edir. Mass kabelini çıxarıb həmin nöqtəni sprey ilə təmizlədikdə metal səth parlaq hala gəlir və əlaqə güclənir. Bu da elektrik ötürülməsini normallaşdırır. Təmizləyici sprey həm də boltların daha rahat açılmasına kömək edir. Paslı boltları açmaq üçün üzərinə sprey vurub bir az gözləmək çox işə yarayır. Bu alət kiçik görünə bilər. Amma düzgün istifadə edildikdə böyük problemlərin qarşısını alır.

Mass kabelini necə təmizləmək olar?

Mass kabelinin təmizlənməsi avtomobilin elektrik sistemində çox böyük dəyişiklik yarada bilər. Çox vaxt problem ciddi nasazlıq deyil, sadəcə kontakt yerlərinin çirkli və ya paslı olmasıdır. Sürücülərin əksəriyyəti bu məsələni önəmsiz sayır. Əslində düzgün təmizləmə ilə bir çox problem aradan qalxır. Təmizləmə prosesi çətin deyil, amma diqqət tələb edir. Əvvəlcə akkumulyatorun mənfi qütbünü ayırmaq lazımdır ki, təhlükəsizlik təmin olunsun. Daha sonra mass kabelinin qoşulduğu yer açılır və diqqətlə yoxlanılır. Əgər orada pas, kir, yağ qatı və ya qaralma varsa, bu artıq kontaktın zəiflədiyini göstərir. Təmiz səth olmadan sağlam elektrik ötürülməsi mümkün deyil. Ona görə də bu mərhələ ciddi qəbul edilməlidir.

Mexaniki təmizləmə

Mexaniki təmizləmə ən sadə və effektiv üsullardan biridir. Bunun üçün zımpara kağızı və ya metal fırça kifayətdir. Mass kabelinin ucu və qoşulduğu metal səth zımpara ilə sürtülür. Məqsəd pas qatını tam təmizləmək və parlaq metal səth əldə etməkdir. Bu proses zamanı səthi çox zədələməmək vacibdir, amma pas tam getməlidir. Hamarladıqdan sonra metal səthin parlaq olması yaxşı təmizləndiyini göstərir. Əgər kabel ucunda qaralma varsa, həmin hissə də eyni qaydada təmizlənməlidir. Mexaniki təmizləmə kontaktı birbaşa gücləndirir və cərəyanın rahat ötürülməsinə şərait yaradır. Bu üsul köhnə avtomobillərdə çox faydalıdır.

Kimyəvi təmizləmə

Kimyəvi təmizləmə üçün xüsusi kontakt spreylərindən istifadə olunur. Bu spreylər pas qalıqlarını yumşaldır, yağ və çirki həll edir. Mexaniki təmizləmədən sonra sprey vurmaq daha yaxşı nəticə verir. Spreyi mass nöqtəsinə və kabel ucuna sıxıb bir neçə dəqiqə gözləmək lazımdır. Daha sonra təmiz parça ilə silinir. Bu üsul səthin daha uzun müddət təmiz qalmasına kömək edir. Kontakt spreyləri həm də gələcəkdə pas yaranmasının qarşısını qismən alır. Kimyəvi təmizləmə mexaniki üsulla birlikdə tətbiq olunarsa, nəticə daha uğurlu olur.

Mass kabelini necə möhkəmləndirmək olar

Təmizləmə qədər möhkəmləndirmə də vacibdir. Çünki təmiz, amma boş bərkidilmiş kabel yenə problem yaradacaq. Mass kabeli qoşulan boltlar möhkəm sıxılmalıdır. Əgər bolt köhnəlibsə və dişi yeyilibsə, onu dəyişmək daha düzgün olar. Bəzi hallarda əlavə metal şayba istifadə etmək əlaqəni daha da gücləndirir. Şayba kabel ucu ilə metal səth arasında daha geniş təmas sahəsi yaradır. Bu da elektrik ötürülməsini yaxşılaşdırır. Bolt sıxıldıqdan sonra kabelin oynayıb-oynamadığını yoxlamaq lazımdır. Əgər kabel hərəkət edirsə, deməli kifayət qədər möhkəm deyil. Möhkəmləndirmə işi diqqətlə aparılmalıdır. Çünki çox sıxmaq da boltun qırılmasına səbəb ola bilər.

Yeni mass xətti çəkmək lazımdırmı

Bəzi hallarda köhnə mass kabeli artıq öz funksiyasını yerinə yetirə bilmir. Kabelin içi çürüyür, izolyasiya sərtləşir, naqillər qopur. Belə vəziyyətdə sadəcə təmizləmə və möhkəmləndirmə kifayət etmir. Bu zaman yeni mass xətti çəkmək ən düzgün qərardır. Yeni kabel qalın və keyfiyyətli olmalıdır. Kabel birbaşa akkumulyatorun mənfi qütbündən kuzova və mühərrik blokuna çəkilə bilər. Bu, sistemdəki gərginlik itkilərini minimuma endirir. Yeni xətt çəkiləndə əvvəlki problemlərin çoxu avtomatik aradan qalxır. Faralar daha güclü yanır, mühərrik rahat işə düşür, paneldə səhv işıqlar sönür. Yəni düzgün çəkilmiş yeni mass xətti avtomobilin ümumi işləmə keyfiyyətini xeyli yaxşılaşdırır.

Usta nə vaxt lazımdır

Bəzən sürücü özü yoxlama aparır, təmizləyir, sıxır, amma problem yenə qalır. Bu halda artıq peşəkar kömək lazım olur. Əgər multimetr ilə ölçmə aparmaq çətindirsə, nəticələri düzgün şərh edə bilmirsənsə, mütləq elektrik ustasına müraciət etmək lazımdır. Usta xüsusi avadanlıqla daha dərin yoxlama aparır və problemi dəqiq nöqtədə tapır. Bəzi hallarda mass problemi başqa nasazlıqlarla birlikdə olur. Sürücü bunu ayıra bilmir. Usta isə təcrübəsinə əsaslanaraq problemi tez müəyyən edir. Özbaşına səhv müdaxilə etmək daha böyük nasazlıqlara səbəb ola bilər. Ona görə də əmin olmadığın vəziyyətlərdə risk etmədən ustaya getmək ən doğru addımdır.