Radiator Nədir və Mühərrikdə Hansı Funksiyanı Yerinə Yetirir?

Avtomobilin radiatoru mühərrikin soyutma sisteminin ən vacib hissələrindən biridir. Mühərrik işlədikcə yanma prosesi nəticəsində yüksək temperatur yaranır və bu istilik vaxtında xaric edilməsə, ciddi nasazlıqlara səbəb ola bilər. Radiatorun əsas vəzifəsi bu istiliyi soyuducu maye vasitəsilə daşımaq və mühərrikin optimal temperaturda işləməsini təmin etməkdir. Əgər radiator düzgün işləməzsə, mühərrik həddindən artıq qızar, bu isə həm performansın zəifləməsinə, həm də bahalı təmirlərə gətirib çıxara bilər. Bu səbəbdən radiatorun funksiyası avtomobilin etibarlılığı və uzunömürlülüyü baxımından çox mühümdür. Bu yazıda radiatorun işləmə prinsipi, əsas funksiyaları və ona düzgün qulluq etməyin yolları barədə ətraflı məlumat verəcəyik.

Radiatorun soyutma sistemində əsas rolu

Radiatorun soyutma sistemində ən önəmli vəzifəsi mühərrikin artıq istiliyini idarə etməkdir. Soyuducu maye mühərrik blokunun içindən keçərək qızır və daha sonra radiatora yönləndirilir. Radiatorun nazik metal boruları və alüminium lamelləri vasitəsilə bu istilik hava ilə təmasda soyudulur. Soyumuş maye yenidən mühərrikə qayıdaraq temperatur balansını qoruyur. Beləliklə, radiator mühərrikin həm qaynayıb zədələnməsinin qarşısını alır, həm də onun səmərəli işləməsini təmin edir. Bu proses həmçinin mühərrikin uzunömürlü olmasına və yanacaq sərfiyyatının optimal səviyyədə saxlanmasına kömək edir.

Radiator necə işləyir?

Radiatorun işləmə prinsipi dairəvi soyutma sistemi üzərində qurulub. Mühərrikdə istilənmiş maye su nasosu vasitəsilə radiatora göndərilir. Radiatorun içindən keçən isti maye, qarşıdan gələn hava axını və ya ventilyatorun yaratdığı hava dövranı ilə soyuyur. Bu proses istilik mübadiləsi adlanır və mühərrikin uyğun temperaturda qalmasına kömək edir. Radiator qapağı da təzyiqi sabit saxlayaraq mayenin qaynamasının qarşısını alır. Xüsusilə şəhərdaxili yavaş sürətlərdə və ya tıxac zamanı ventilyator radiatorun soyutma effektivliyini artıraraq mühərrikin həddindən artıq qızmasının qarşısını alır.

Radiator növləri və materialları

Radiatorların növləri və istehsalında istifadə olunan materiallar onların dayanıqlığına, soyutma gücünə və qiymətinə birbaşa təsir edir. Müxtəlif avtomobil modellərində fərqli radiator növlərinə rast gəlinir və hər birinin öz üstünlükləri vardır.

Mis radiatorlar

Mis radiatorlar uzun illər avtomobillərdə ən çox istifadə edilən soyutma sistemlərindən biri olub. Onların əsas üstünlüyü istiliyi sürətlə ötürmə qabiliyyətidir. Lakin mis material ağır olduğundan avtomobilin ümumi çəkisinə təsir edir. Bundan başqa, istehsal və təmir xərcləri də nisbətən yüksəkdir. Buna görə də müasir avtomobillərdə artıq daha az istifadə olunur.

Alüminium radiatorlar

Alüminium radiatorlar yüngüllüyü və sərfəli qiyməti ilə seçilir. Bu material istilik ötürmə qabiliyyətinə görə misi tam əvəz etməsə də, effektiv soyutma təmin edir. Alüminiumun paslanmaya qarşı dayanıqlı olması uzunmüddətli istifadəyə imkan yaradır. Eyni zamanda, istehsal xərcləri aşağı olduğundan daha geniş yayılıb. Müasir avtomobillərin əksəriyyətində məhz alüminium radiatorlara rast gəlinir.

Plastik elementli radiatorlar

Bəzi radiatorlarda əsas gövdə metaldan olsa da, yan çərçivələr və birləşdirici hissələr plastikdən hazırlanır. Bu, radiatorun ümumi çəkisini azaltmağa və istehsal xərclərini aşağı salmağa imkan verir. Lakin plastik material yüksək temperaturda daha tez köhnələ bilər. Ona görə də belə radiatorların ömrü tam metal radiatorlardan qısadır. Bununla belə, büdcə dostu avtomobillərdə geniş istifadə olunur.

İkiqat soyutma sistemli radiatorlar

İkiqat soyutma sistemli radiatorlar mühərrikin yüksək gücə malik olduğu hallarda daha effektiv işləmə imkanı verir. Belə radiatorlarda maye axını iki ayrı bölmədən keçir və bu da daha sürətli soyuma təmin edir. Onlar əsasən idman avtomobillərində və iri mühərrikli maşınlarda tətbiq edilir. Bu sistem mühərrikin həddindən artıq qızmasının qarşısını maksimum dərəcədə alır. Eyni zamanda avtomobilin performansını yüksək səviyyədə saxlayır.

Radiatorun texniki qulluğu

Radiatorun sağlam işləməsi üçün onun mütəmadi olaraq yoxlanması və təmizlənməsi çox vacibdir. Radiator lamellərinin toz, palçıq və ya zibil ilə tutulması hava dövranını zəiflədir və nəticədə soyutma effektivliyi azalır. Bu səbəbdən radiatorun xarici hissəsi vaxtaşırı təmizlənməli, xüsusən də yay mövsümündə həşərat və toz yığıntılarından qorunmalıdır.
Bundan əlavə, soyuducu maye hər iki ildən bir dəyişdirilməli və radiatorun içi xüsusi məhlullarla yuyularaq pas və çöküntülərdən təmizlənməlidir. Radiator qapağı da mütəmadi yoxlanmalı, çünki qapağın təzyiqi saxlama funksiyası pozularsa, maye vaxtından əvvəl buxarlana bilər. Əgər radiator sızdırırsa və ya çat varsa, mühərrikin həddindən artıq qızması qaçılmaz olur və bu, bahalı təmir işlərinə gətirib çıxara bilər. Beləliklə, düzgün texniki qulluq həm mühərrikin uzunömürlü işləməsinə, həm də avtomobilin yanacaq sərfiyyatının optimal səviyyədə qalmasına kömək edir.

Radiatorun nasazlıq əlamətləri

Radiator hər hansı nasazlıq verdikdə, avtomobilin ümumi işləmə prosesində dərhal hiss olunan dəyişikliklər müşahidə olunur. Bu əlamətlər mühərrikin həddindən artıq qızmasının qarşısını almaq üçün sürücülərə xəbərdarlıq siqnalı rolunu oynayır. Vaxtında fərqinə varılmayan kiçik problemlər sonradan böyük və bahalı təmirlərə gətirib çıxara bilər. Xüsusilə də ehtiyat hissələri vaxtında dəyişdirilmədikdə və keyfiyyətinə diqqət olunmadıqda bu hal baş verir.

Radiatorun nasazlıq əlamətləri:
Temperatur göstəricisinin qalxması
Mühərrikdən gələn buxar
Soyuducu maye səviyyəsinin tez-tez azalması
Radiatorun altında yaş izlərinin olması
Ventilyatorun tez-tez işə düşməsi