Alışdırma şamları nədir və hansı funksiyanı yerinə yetirir?
Alışdırma şamları avtomobil mühərrikinin ən vacib hissələrindən biridir və onların düzgün işləməsi mühərrikin ümumi performansına birbaşa təsir göstərir. Bu sadə görünən, lakin mürəkkəb funksiyaları olan detal mühərrikin hər silindrində yanacaq-hava qarışığının qığılcım vasitəsilə alışmasını təmin edir. Əgər alışdırma şamları olmasa, mühərrikdə yanma prosesi baş verməz və avtomobil hərəkət edə bilməz. Şamların əsas işi güclü və sabit qığılcım yaratmaqla mühərrikin işə düşməsini və stabil işləməsini təmin etməkdir. Mühərrikdə hər bir partlayış dəqiq və vaxtında baş verməlidir, bu isə yalnız sağlam və keyfiyyətli alışdırma şamları ilə mümkündür. Nasaz və köhnəlmiş şamlar avtomobilin çətin işə düşməsinə, güc itkisinə, yanacaq sərfiyyatının artmasına və mühərrikin qeyri-sabit işləməsinə səbəb olur. Ona görə də bu kiçik, amma strateji detalın rolu çox böyükdür. Mühərrikin ömrünü uzatmaq, yanacaq sərfiyyatını optimallaşdırmaq və ekoloji cəhətdən təmiz işləməni təmin etmək üçün alışdırma şamlarının vaxtında dəyişdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Avtomobil sahibləri üçün alışdırma şamlarının funksiyasını, növlərini və qulluq qaydalarını bilmək həm texniki baxımdan faydalıdır, həm də əlavə xərclərin qarşısını alır.
Alışdırma şamları nədir?
Alışdırma şamları avtomobil mühərrikinin yanma kamerasında yerləşən və mühərrikin işləməsi üçün vacib olan detallardan biridir. Onların əsas vəzifəsi silindrdəki hava-yanacaq qarışığını qığılcım vasitəsilə alovlandırmaqdır. Kiçik ölçülü olmasına baxmayaraq, bu hissə mühərrikin işə düşməsində və sabit işləməsində həlledici rol oynayır. Alışdırma şamlarının quruluşu sadə görünsə də, yüksək temperatur və təzyiqə davamlı xüsusi materiallardan hazırlanır. Şamın mərkəz elektrodu, yan elektrodu və izolyasiya qatı vardır ki, bunların hər biri qığılcımın düzgün yaranmasına kömək edir. Elektrodlar arasındakı məsafə dəqiq ölçülür və düzgün tənzimlənməsə, mühərrikdə yanma prosesi pozula bilər. Bu şamlar minlərlə volt elektrik cərəyanını qığılcıma çevirərək silindrdə alovlanma yaradır. Bu proses saniyənin mində biri qədər qısa müddətdə baş verir, amma avtomobilin hərəkətə gəlməsi üçün əsasdır. Məhz buna görə alışdırma şamlarının vəziyyəti mühərrikin gücünə, yanacaq sərfiyyatına və ekoloji göstəricilərinə birbaşa təsir edir. Zamanla şamların elektrodları yeyilir, üzərində çöküntülər əmələ gəlir və bu, qığılcımın keyfiyyətini aşağı salır. Bu səbəbdən avtomobilin texniki xidmətində alışdırma şamlarının yoxlanılması və lazımi vaxtda dəyişdirilməsi mühüm şərtdir. Sadə dillə desək, alışdırma şamları avtomobilin ürəyinə enerji verən qığılcım mənbəyidir. Onlar olmasa, nə qədər güclü mühərrikə sahib olursunuz olun, avtomobiliniz işə düşməz.
Alışdırma şamlarının mühərrikdə rolu
Alışdırma şamlarının mühərrikdəki rolu onun ən əsas funksiyalarından biridir və mühərrikin düzgün işləməsi üçün zəruridir. Bu şamlar silindrlərdəki yanacaq-hava qarışığını alışdıraraq enerjinin yaranmasına imkan verir. Onların yaratdığı qığılcım olmadan yanma prosesi baş verməz və avtomobil hərəkət edə bilməz. Şamların mühərrikdəki işi həm güc, həm yanacaq səmərəliliyi, həm də sabitlik baxımından çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də onların vəziyyətinə daim diqqət etmək lazımdır.
Yanacaq-hava qarışığının alovlandırılması
Alışdırma şamlarının əsas funksiyası silindrdə sıxılmış hava və yanacaq qarışığını qığılcım vasitəsilə alovlandırmaqdır. Bu proses saniyənin çox kiçik bir hissəsində baş verir, lakin mühərrikin işləməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Qığılcım yaranmazsa, silindrdə yanma baş tutmaz və mühərrik enerji hasil edə bilməz. Şamların yaratdığı alovlanma pistonun aşağı hərəkətinə səbəb olur və bu hərəkət mexaniki gücə çevrilir. Dəqiq zamanlama çox vacibdir, çünki gecikmə mühərrikin gücünü azaldır. Eyni zamanda, erkən alışma da mühərrikə zərər verə bilər. Buna görə şamlar avtomobilin idarəetmə sisteminə tam uyğun olmalıdır. Nəticə etibarilə, düzgün alovlanma mühərrikin sabit və güclü işləməsini təmin edir.
Yanacaq sərfiyyatına təsiri
Alışdırma şamlarının sağlam işləməsi yanacaq sərfiyyatına birbaşa təsir göstərir. Əgər şamlar zəif qığılcım yaradırsa, yanacaq tam yanmır və bu da sərfiyyatın artmasına səbəb olur. Tam yanma baş vermədikdə həmçinin mühərrik daha çox güc sərf etməli olur. Yaxşı vəziyyətdə olan şamlar isə yanacaq qarışığını tamamilə yandıraraq maksimum səmərəlilik yaradır. Bu, sürücüyə həm qənaət, həm də daha yaxşı ekoloji nəticələr qazandırır. Çünki tam yanan yanacaq daha az zərərli qazlar ifraz edir. Şamların vaxtında dəyişdirilməsi yanacaq xərclərinin azalmasına yardımçı olur. Beləliklə, onların təsiri yalnız mühərrikə deyil, həm də cibə və ətraf mühitə müsbət olur.
Mühərrik performansına təsiri
Alışdırma şamlarının vəziyyəti mühərrikin ümumi performansında mühüm rol oynayır. Sağlam şamlar mühərrikin sürətlə işə düşməsinə və yüksək güc istehsalına şərait yaradır. Əksinə, köhnəlmiş və ya nasaz şamlar mühərrikin zəif işləməsinə səbəb olur. Belə vəziyyətdə avtomobil titrəyə, sürətlənmə zəifləyə və hətta mühərrik tamamilə sönə bilər. Yaxşı işləyən şamlar mühərrikin sabit rejimdə, problemsiz və sakit şəkildə çalışmasını təmin edir. Bu, sürücüyə daha komfortlu və etibarlı sürüş təcrübəsi qazandırır. Bundan əlavə, performansı yüksək olan şamlar mühərrikin ömrünü də uzadır.
Alışdırma şamlarının növləri
Alışdırma şamları müxtəlif materiallardan hazırlanır və hər bir növün öz üstünlükləri ilə yanaşı məhdudiyyətləri də var. Avtomobil istehsalçıları mühərrikin xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq fərqli şam növlərindən istifadə edirlər. Seçilən şam növü mühərrikin gücünə, yanacaq sərfiyyatına və uzunömürlülüyünə birbaşa təsir edir. İstifadə olunan material həm qığılcımın keyfiyyətini, həm də detalların aşınmaya qarşı davamlılığını müəyyənləşdirir. Buna görə sürücülər üçün alışdırma şamlarının növlərini tanımaq və avtomobillərinə uyğun olanı seçmək çox vacibdir.
Mis uclu alışdırma şamları
Mis uclu şamlar ən çox istifadə olunan və ənənəvi sayılan şam növüdür. Onların istehsalı daha sadə və ucuz başa gəldiyi üçün bazarda geniş yayılıb. Mis yüksək istilik keçiriciliyinə malikdir, buna görə də mühərrikdə istiliyi tez bir zamanda ötürə bilir. Lakin bu tip şamların çatışmazlığı onların digər növlərlə müqayisədə daha tez köhnəlməsidir. Yəni mis uclu şamlar adətən daha qısa müddətdə dəyişdirilməlidir. Buna baxmayaraq, sadə quruluşu və münasib qiyməti onları bir çox avtomobil sahibləri üçün əlçatan edir. Onlar daha çox istifadədə olan avtomobillərdə tətbiq olunur. Mis şamlar düzgün qulluq edildikdə mühərrik üçün stabil iş təmin edə bilir.
İridium alışdırma şamları
İridium alışdırma şamları daha müasir texnologiya əsasında hazırlanır və uzunömürlülüyü ilə seçilir. İridium çox sərt və yüksək ərimə temperaturuna malik bir materialdır. Bu xüsusiyyət ona şamların daha uzun müddət problemsiz işləməsini təmin edir. İridium şamlar mis şamlara nisbətən daha bahalı olsa da, onların dəyişdirilmə intervalı dəfələrlə uzundur. Bu şamlar yüksək performanslı mühərriklər üçün ideal seçim sayılır. Onların yaratdığı qığılcım daha sabit olur və yanma prosesini maksimum səmərəli edir. Nəticədə mühərrikin gücü artır, yanacaq sərfiyyatı isə azalır. İridium şamlar həm də ekoloji baxımdan daha təmiz işləməyə kömək edir.
Platin alışdırma şamları
Platin alışdırma şamları keyfiyyət və davamlılıq baxımından iridiuma yaxın xüsusiyyətlərə malikdir. Platinin ərimə temperaturu yüksək olduğundan, bu şamlar uzun müddət ərzində qığılcımı sabit saxlaya bilir. Platin şamların ömrü mis şamlara görə bir neçə dəfə uzundur, buna görə də texniki xidmət intervalı daha uzun olur. Bu, sürücülərə əlavə rahatlıq və qənaət təmin edir. Platin şamlar yanacaq qarışığının tam yanmasına kömək edərək mühərrikin daha səmərəli işləməsini təmin edir. Bundan əlavə, onlar mühərrikin daha sakit və sabit işləməsinə şərait yaradır. Bahalı olmasına baxmayaraq, uzunömürlü olması onları sərfəli seçim edir. Xüsusilə də müasir avtomobillərdə platin şamlar daha çox üstünlük təşkil edir.
Alışdırma şamlarının nasazlıq əlamətləri
Alışdırma şamları müəyyən müddət istifadə edildikdən sonra köhnəlir və öz funksiyalarını tam yerinə yetirə bilmir. Bu zaman avtomobilin işində bir sıra problemlər müşahidə olunur. Nasaz şamlar mühərrikin zəif işləməsinə, yanacaq sərfiyyatının artmasına və ekoloji göstəricilərin pisləşməsinə səbəb olur. Əlamətləri vaxtında tanımaq sürücüyə həm əlavə xərclərin, həm də daha ciddi texniki nasazlıqların qarşısını almağa kömək edir. Buna görə hər bir sürücü alışdırma şamlarının nasazlıq əlamətlərini bilməlidir.
Mühərrikin çətin işə düşməsi
Nasaz alışdırma şamlarının ilk əlamətlərindən biri mühərrikin çətin işə düşməsidir. Soyuq havalarda və ya uzun müddət avtomobil işləmədikdə bu problem daha aydın görünür. Şamların yaratdığı qığılcım zəiflədikdə yanacaq-hava qarışığı tam alovlanmır və mühərrik çətinliklə işə düşür. Bəzən mühərrik bir neçə dəfə cəhd etdikdən sonra işə düşür ki, bu da sürücüyə vaxt itkisi yaradır. Uzun müddət belə vəziyyətdə işləmək akkumulyatorun da ömrünü qısalda bilər. Sürücülər bunu tez-tez benzin keyfiyyəti ilə əlaqələndirsələr də, əsas səbəb şamların nasazlığı ola bilər. Şamlar tamamilə sıradan çıxarsa, mühərrik ümumiyyətlə işə düşməyə bilər. Bu səbəbdən ilk yoxlanmalı hissələrdən biri məhz alışdırma şamlarıdır.
Yanacaq sərfiyyatının artması
Köhnəlmiş və ya nasaz alışdırma şamları yanacağın tam yanmamasına səbəb olur. Nəticədə mühərrik daha çox yanacaq sərf etməyə başlayır. Bu, sürücü üçün həm əlavə xərclər, həm də yanacaq səmərəliliyinin azalması deməkdir. Tam yanma baş vermədikdə mühərrikdə çöküntülər yaranır və bu da onun ümumi sağlamlığına zərər vurur. Yanacağın səmərəli istifadəsi üçün şamların qığılcımı güclü və sabit olmalıdır. Əks halda, mühərrik daha çox güc sərf edərək işini davam etdirir. Bu da xüsusilə uzun məsafələrdə yanacaq xərclərinin nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasına səbəb olur. Nasaz şamların dəyişdirilməsi yanacaq qənaətini bərpa edə bilər. Beləliklə, düzgün işləyən şamlar həm cibə, həm də mühərrikə fayda verir.
Mühərrikin titrəməsi və zəif işləməsi
Alışdırma şamlarının nasazlığı mühərrikin qeyri-sabit işləməsinə səbəb ola bilər. Silindrlərdə düzgün alışma baş vermədikdə mühərrik titrəyir və qeyri-adi səslər çıxarır. Bu titrəmə xüsusilə avtomobil dayanacaq vəziyyətində olanda daha çox hiss olunur. Nasaz şamlar mühərrikin gücünü azaldır və sürətlənməni zəiflədir. Bu, sürücülük təcrübəsini həm narahat, həm də təhlükəli edə bilər. Uzun müddət belə vəziyyətdə işləyən mühərrik əlavə nasazlıqlar yarada bilər. Titrləmə həmçinin digər mühərrik detallarına zərər verərək əlavə xərclər yarada bilər. Ona görə də bu əlaməti gördükdə şamların vəziyyəti dərhal yoxlanılmalıdır. Sağlam şamlar isə mühərrikin sakit və stabil işləməsini təmin edir.
Alışdırma şamlarına qulluq və dəyişdirilmə qaydaları
Alışdırma şamlarının düzgün işləməsi mühərrikin sağlam fəaliyyəti üçün əsas şərtlərdən biridir. Bu detallar yüksək temperatur və təzyiq altında çalışdığına görə mütəmadi olaraq nəzarətə ehtiyac duyur. Əgər şamlar vaxtında təmizlənməz və dəyişdirilməzsə, mühərrikdə müxtəlif nasazlıqlar yarana bilər. Onların düzgün qulluq və vaxtında yenilənməsi həm yanacağa qənaət, həm də mühərrikin ömrünün uzadılması deməkdir. Buna görə hər bir sürücü şamların baxım qaydalarını bilməlidir.
Şamların mütəmadi yoxlanılması
Alışdırma şamlarının vəziyyəti müəyyən müddətdən bir yoxlanılmalıdır. Texniki baxış zamanı ustalar şamların elektrodlarında çöküntü, korroziya və çat olub-olmadığını diqqətlə nəzərdən keçirirlər. Çünki bu əlamətlər qığılcımın keyfiyyətini zəiflədir. Hər minlərlə kilometrdən sonra şamların çıxarılıb yoxlanması mühərrikin sağlamlığına faydalıdır. Yoxlamalar zamanı həm də elektrodlar arasındakı məsafə ölçülür və lazım gələrsə, tənzimlənir. Əgər məsafə normadan artıqdırsa, qığılcım zəifləyir və mühərrik güc itirir. Şamların mütəmadi nəzarəti sürücüyə əlavə xərclərin qarşısını almağa imkan verir. Bu qayda uzun məsafə qət edən avtomobillər üçün vacibdir.
Dəyişdirmə intervalı
Alışdırma şamlarının dəyişdirilmə intervalı onların növündən və avtomobilin istifadə şərtlərindən asılıdır. Mis uclu şamlar adətən 20-30 min kilometrdə bir dəyişdirilməlidir. Platin və iridium şamların ömrü daha uzun olur və bəzən 60-100 min kilometrədək işləyə bilir. Avtomobil istehsalçıları hər model üçün konkret interval təyin edir və sürücülər bu tövsiyələrə əməl etməlidirlər. Şamlar vaxtında dəyişdirilmədikdə mühərrikin zəif işləməsi, yanacaq sərfiyyatının artması və ekoloji göstəricilərin pisləşməsi müşahidə olunur. Gecikmiş dəyişmə həmçinin digər mühərrik hissələrinə də əlavə zərər verə bilər. Buna görə texniki xidmət kitabçasında göstərilən müddətə əməl etmək çox önəmlidir. Düzgün interval mühərrikin ömrünü də artırır.
Keyfiyyətli şam seçimi
Alışdırma şamlarının keyfiyyəti mühərrikin ümumi işinə böyük təsir göstərir. Keyfiyyətsiz və ucuz məhsullar tez sıradan çıxır və mühərrikdə əlavə problemlərə səbəb ola bilər. Keyfiyyətli şam seçərkən avtomobilin istehsalçı tövsiyələrinə əsaslanmaq lazımdır. Hər model üçün uyğun ölçü, material və marka fərqli ola bilər. Orijinal məhsullar həm uzunömürlü olur, həm də mühərrikə maksimum uyğun gəlir. Keyfiyyətli şamlar həmçinin yanacağın tam yanmasını təmin edərək qənaətə kömək edir. Ucuz alternativlər isə qısa müddətdə əlavə xərclərə gətirib çıxara bilər. Buna görə sürücülər seçim zamanı ucuzluğa deyil, etibarlılığa üstünlük verməlidirlər. Düzgün seçim həm rahat, həm də təhlükəsiz sürüş deməkdir.
